تاندونیت کلسیفیه یعنی رسوب کلسیم درون تاندون‌های روتاتور کاف که شانه را حرکت می‌دهند؛ در گفتار روزمره به آن «آهکی شدن شانه» گفته میشود و با ساییدگی خودِ مفصل شانه (استئوآرتریت) تفاوت دارد [1][3]. بیشتر رسوبها با گذشت زمان خودبهخود از بین میروند و درمان در بیشتر بیماران با روشهای غیرجراحی آغاز میشود؛ شواهد دربارهٔ درمان با امواج شوکی و شستوشو با سوزن محدود یا متناقض است و جراحی برای شمار اندکی از بیماران مطرح میشود که با وجود درمانهای دیگر دردشان ادامه دارد [1][2][4][5].
آهکی شدن شانه یعنی چه؟
در گفتار روزمره «آهکی شدن شانه» (در ترکی: omuz kireçlenmesi) به دو وضعیت متفاوت گفته میشود. نخست، رسوب کلسیم درون تاندون‌های روتاتور کاف که شانه را حرکت می‌دهند (تاندونیت کلسیفیه)؛ موضوع این نوشته همین است [1][2]. دوم، ساییدگی خودِ مفصل شانه، یعنی آرتروز (استئوآرتریت): غضروفی که سطح‌های مفصل را می‌پوشاند فرسوده میشود، معمولاً پس از ۵۰ سالگی دیده میشود و در عکس رادیولوژی با باریک شدن فضای مفصلی و زائده‌های استخوانی شناخته میشود [3]. این دو وضعیت با هم متفاوت‌اند و درمانشان هم یکسان نیست [1][3].
در تاندونیت کلسیفیه، رسوب کلسیم تاندون را تحریک می‌کند، در ایجاد التهاب نقش دارد و ممکن است به زائدهٔ استخوانی بالای شانه (آکرومیون) ساییده شود [1][2]. بر اساس یک برگهٔ اطلاعات بیمار از NHS، این بیماری زیان‌بار یا جدی نیست [2].
چه علائمی دیده میشود؟
رسوب کلسیم همیشه درد ایجاد نمی‌کند [2]. اگر علامتی وجود داشته باشد، مهم‌ترین‌ها اینها هستند [1][2]:
- درد و حساسیت به لمس در جلو یا کنار شانه؛ درد گاهی به دست کشیده میشود
- دردی که ممکن است شدید باشد و بدون آسیب یا حرکت هم پدید آید
- دردی که ممکن است خواب را مختل کند یا خوابیدن روی شانه را دشوار سازد
- دشواری در حرکت دادن دست، احساس خشکی یا کاهش حرکت
- ضعف در شانه
در چه کسانی دیده میشود؟
علت پیدایش آن به‌طور کامل روشن نیست؛ گمان میرود ممکن است با استفادهٔ بیش از حد از تاندون ارتباط داشته باشد [1][2]. در بزرگسالان ۳۰ تا ۶۰ ساله شایع‌تر است، اما در هر کسی ممکن است رخ دهد؛ در زنان کمی بیشتر از مردان دیده میشود و ممکن است یک شانه یا هر دو شانه را درگیر کند [1][2].
تشخیص چگونه داده میشود؟
پزشک شانه را با دست معاینه می‌کند و دامنهٔ حرکت و قدرت دست را می‌سنجد [1]. عکس رادیولوژی رسوب‌های کلسیم را در اطراف روتاتور کاف نشان میدهد و ممکن است برای تأیید تشخیص درخواست شود [1][2]. ام‌آرآی می‌تواند بافت‌های نرم اطراف، مایع، التهاب و پارگی تاندون را نشان دهد [1].
هر رسوبی که در عکس رادیولوژی دیده میشود لزوماً علت درد نیست؛ از این رو نتیجهٔ تصویربرداری همراه با یافته‌های معاینه ارزیابی میشود [2]. سونوگرافی ممکن است برای هدایت سوزن هنگام تزریق و هنگام شستوشو با سوزن به کار رود [1][2].
آیا رسوب کلسیم خودبهخود از بین میرود؟
بیشتر رسوبها خودبهخود از بین میروند [2]. حل شدن طبیعی کلسیم ممکن است تا ۹ ماه و گاهی بیشتر طول بکشد؛ اما درد بیشتر وقتها ظرف چند هفته آرام میگیرد [2].
درد ممکن است ناگهان شروع شود و بسیار شدید باشد. این بیشتر وقتها به این معناست که رسوب خودبهخود در حال حل شدن است [2]. با این حال سیر بیماری در همه یکسان نیست: در پژوهشی روی بیمارانی که دست‌کم سه ماه علامت داشتند، ۱۴۳ نفر از ۲۲۰ شرکت‌کننده چون به اندازهٔ کافی بهتر نشده بودند، پس از چهار ماه درمان تکمیلی دریافت کردند [5].
درمان خط اول
در بیشتر بیماران درمان با روشهای غیرجراحی آغاز میشود؛ بسیاری از بیماران با گذشت زمان بهتر می‌شوند و دوباره می‌توانند از شانهٔ خود استفاده کنند، اما بهبود کامل ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها طول بکشد [1]. روشهای اصلی:
- استراحت نسبی: پرهیز موقت از حرکاتی که درد را شروع یا تشدید می‌کنند؛ به‌جای بی‌حرکت نگه داشتن کامل دست، ادامهٔ حرکت دادن آن تا جایی که درد اجازه میدهد [1][2]
- مسکن‌ها و داروهای ضدالتهاب؛ استفاده از یخ [1][2]
- فیزیوتراپی و ورزش: تمرین‌های کششی برای بازگرداندن حرکت شانه و در مرحلهٔ بعد تمرین‌های تقویتی [1][2]
- تزریق کورتون: اگر روشهای دیگر درد را برطرف نکنند، می‌توان آن را در کیسهٔ زیر آکرومیون (بورس) تزریق کرد؛ درد ممکن است بعداً برگردد، اما بیشتر وقتها به شدت قبل نیست [1][2]
درمان با امواج شوکی، شستوشو با سوزن و جراحی
در بیمارانی که با درمان خط اول به اندازهٔ کافی آسوده نمی‌شوند، ممکن است روشهای دیگری مطرح شود. شواهد دربارهٔ برخی از این روش‌ها محدود یا متناقض است [4][5][6]:
- درمان با امواج شوکی (شاک‌ویو، ESWT): امواج شوکی تولیدشده با دستگاه به بافت‌های عمقی شانه تابانده میشود؛ گمان میرود بتواند رسوبها را خرد کند [1]. بر اساس مرور کاکرین، شواهدی با قطعیت کم تا متوسط نشان میدهد که در مقایسه با دارونما، فایدهٔ مهم بالینی برای درد و عملکرد بسیار اندک است؛ میان بیمارانِ دارای رسوب کلسیم و بدون آن تفاوتی دیده نشده است. دربارهٔ ایمنی آن ابهام وجود دارد؛ چون شیوه‌های درمان در پژوهش‌ها با هم بسیار متفاوت بوده است، ممکن است فایدهٔ احتمالی کمتر از آنچه هست به نظر برسد [4]
- شستوشو با سوزن زیر هدایت سونوگرافی (لاواژ، باربوتاژ): سوزن وارد رسوب میشود و با تزریق سرم فیزیولوژیک، کلسیم خرد یا بیرون کشیده میشود [1][2]. یک مرور نظام‌مند که بر سه پژوهش تکیه دارد، با شواهدی با کیفیت پایین گزارش کرده است که این روش ممکن است از درمان با امواج شوکی یا تزریق کورتون به‌تنهایی مؤثرتر باشد [6]. اما در پژوهشی که بعدتر انجام شد و ۲۲۰ بیمار را با مداخلهٔ ساختگی (دارونما) مقایسه کرد، نه شستوشو همراه با کورتون و نه کورتون به‌تنهایی، در چهار ماه و در دو سال برتر از مداخلهٔ ساختگی نبود؛ عارضهٔ جانبی جدی گزارش نشد [5]
- جراحی آرتروسکوپی (جراحی بستهٔ مفصل): هنگامی مطرح میشود که درمان غیرجراحی درد را برطرف نکند و بهندرت لازم میشود؛ هدف، برداشتن کلسیم و ترمیم پارگی همراه تاندون در صورت وجود است [1][2]
بهبودی چقدر طول می‌کشد؟
با درمان غیرجراحی، علائم در بسیاری از بیماران کم‌کم کاهش می‌یابد؛ بهبود کامل ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد [1]. به‌طور کلی برطرف شدن درد شانه ممکن است شش ماه یا بیشتر طول بکشد؛ در این مدت توصیه میشود به‌جای استفاده نکردن کامل از شانه، آن را به‌آرامی حرکت دهید [7].
پس از جراحی، دست مدت کوتاهی در آویز نگه داشته میشود و سپس تمرین‌های شانه آغاز میشود؛ برطرف شدن کامل درد معمولاً ۲ تا ۴ ماه طول می‌کشد و در برخی بیماران ممکن است تا یک سال ادامه یابد [1].
چه زمانی نباید منتظر ماند
درد ناشی از رسوب کلسیم هم ممکن است ناگهان شروع شود و بسیار شدید باشد؛ اما اینکه علت همین است تنها با معاینه مشخص میشود [1][2]. اگر درد ظرف دو هفته بهتر نشد یا حرکت دادن دست دشوار شد، به پزشک مراجعه کنید؛ در موارد زیر ارزیابی بدون معطلی لازم است [7]:
- درد شانه که ناگهانی شروع شده یا بسیار شدید است
- ناتوانی کامل در حرکت دادن دست
- تغییر شکل شانه یا تورم آشکار
- گزگز یا بی‌حسی در دست که برطرف نمی‌شود، یا احساس گرما یا سرما در دست
- دردی که پس از زمین خوردن یا حادثه شروع شده است
- درد شدید هم‌زمان در هر دو شانه، یا همراه بودن درد با تب
پرسش‌های پرتکرار
- آیا آهکی شدن شانه و تاندونیت کلسیفیه یکی هستند؟
- در گفتار روزمره «آهکی شدن» هم برای رسوب کلسیم درون تاندون (تاندونیت کلسیفیه) و هم برای ساییدگی غضروف مفصل (استئوآرتریت) به کار میرود؛ اینها وضعیتهای متفاوتی هستند [1][3].
- آیا رسوب کلسیم شانه خودبهخود برطرف میشود؟
- بیشتر رسوبها خودبهخود از بین میروند؛ این روند ممکن است تا ۹ ماه و گاهی بیشتر طول بکشد، اما درد بیشتر وقتها ظرف چند هفته آرام میگیرد [2].
- چرا دردم ناگهان خیلی شدید شد؟
- درد ناگهانی و بسیار شدید بیشتر وقتها نشان میدهد که رسوب خودبهخود در حال حل شدن است [2]. با این حال در درد ناگهانی یا بسیار شدید شانه باید بدون معطلی معاینه شوید [7].
- آیا درمان با امواج شوکی مؤثر است؟
- بر اساس مرور کاکرین، در مقایسه با دارونما فایدهٔ مهم بالینی آن بسیار اندک است و دربارهٔ ایمنی آن ابهام وجود دارد؛ قطعیت شواهد در حد کم تا متوسط است [4].
- آیا باید کلسیم را با سوزن خارج کرد یا جراحی لازم است؟
- در بیشتر بیماران لازم نیست؛ درمان با روشهای غیرجراحی آغاز میشود [1]. شواهد دربارهٔ شستوشو با سوزن متناقض است: در پژوهشی که آن را با مداخلهٔ ساختگی مقایسه کرد، برتری آن نشان داده نشد [5][6]. جراحی بهندرت و برای بیمارانی مطرح میشود که با وجود درمانهای دیگر دردشان ادامه دارد [1][2].
این نوشته یک خلاصهٔ کلی است؛ تصمیم دربارهٔ تشخیص و درمان با ارزیابی پزشکی که شما را معاینه می‌کند گرفته میشود.
منابع
- Calcific Tendinitis of the Shoulder. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Calcific Tendinopathy: Information for patients. NHS Lothian, 2025. policyonline.nhslothian.scot
- Arthritis of the Shoulder. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Shock wave therapy for rotator cuff disease with or without calcification. Cochrane Database of Systematic Reviews (Surace SJ, et al.), 2020. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ultrasound guided lavage with corticosteroid injection versus sham lavage with and without corticosteroid injection for calcific tendinopathy of shoulder: randomised double blinded multi-arm study. BMJ (Moosmayer S, et al.), 2023. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Is ultrasound-guided lavage an effective intervention for rotator cuff calcific tendinopathy? A systematic review with a meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ Open Sport & Exercise Medicine (Lafrance S, et al.), 2019. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Shoulder pain. NHS (nhs.uk), 2023. nhs.uk
این نوشته برای اطلاعات عمومی است و جای معاینه و تصویربرداری را نمی‌گیرد. اگر خودتان مشکلی دارید، به پزشک مراجعه کنید. معاینه و مشاوره به زبان‌های ترکی و انگلیسی انجام میشود.
نوشته‌های دیگر در این زمینه
- بورسیت چیست و چرا ایجاد میشود؟ بورسیت آرنج، علائم و درمان
- شکستگی استخوان ترقوه: آویز دست یا جراحی؟
- شانهٔ یخزده: چقدر طول می‌کشد و چه زمانی تزریق یا جراحی مطرح میشود؟
- درد شانه و مشکلات روتاتور کاف: آیا جراحی لازم است؟
- دررفتگی شانه: پس از جا انداختن چه میشود و آیا جراحی لازم است؟
- درد شانه: چرا ایجاد میشود، چه چیزی کمک می‌کند و کدام تخصص؟
- تاندونیت (التهاب تاندون): چرا ایجاد میشود و چگونه خوب میشود؟
- آرنج تنیسبازان: کورتون، PRP و جراحی چه فایدهای دارند؟