Omuzda kireçlenme (kalsifik tendinit): neden olur, nasıl tedavi edilir?

Omuzda kireçlenme ne demektir?

Günlük dilde 'omuz kireçlenmesi' iki ayrı durum için kullanılır. Birincisi, omzu hareket ettiren rotator manşet tendonlarının içinde kalsiyum birikmesidir (kalsifik tendinit); bu yazının konusu budur ^[1][2]. İkincisi omuz ekleminin kendisinin aşınmasıdır (osteoartrit): eklem yüzeylerini örten kıkırdak yıpranır, genellikle 50 yaşından sonra görülür ve röntgende eklem aralığının daralması ile kemik çıkıntılarıyla tanınır ^[3]. Bu iki durum birbirinden farklıdır; tedavileri de aynı değildir ^[1][3].

Kalsifik tendinitte kalsiyum birikintisi tendonu tahriş eder, iltihaba katkıda bulunur ve omzun tepesindeki kemik çıkıntıya (akromiyon) sürtünebilir ^[1][2]. Bir NHS hasta bilgilendirme broşürüne göre zararlı ya da ciddi bir hastalık değildir ^[2].

Hangi yakınmalar görülür?

Kalsiyum birikintisi her zaman ağrı yapmaz ^[2]. Yakınma olduğunda başlıcaları şunlardır ^[1][2]:

• Omzun ön ya da yan tarafında ağrı ve hassasiyet; ağrı bazen kola yayılır
• Şiddetli olabilen, bir yaralanma ya da hareket olmadan da ortaya çıkabilen ağrı
• Uykuyu bölebilen ya da omuz üzerine yatmayı güçleştiren ağrı
• Kolu hareket ettirmede güçlük, sertlik hissi ya da hareket kaybı
• Omuzda güçsüzlük

Kimlerde görülür?

Neden oluştuğu tam olarak bilinmiyor; tendonun aşırı kullanımıyla ilişkili olabileceği düşünülüyor ^[1][2]. 30 ile 60 yaş arasındaki yetişkinlerde daha sık görülür, ama herkeste ortaya çıkabilir; kadınlarda erkeklere göre biraz daha sıktır ve tek omzu ya da iki omzu birden tutabilir ^[1][2].

Tanı nasıl konur?

Hekim omzu elle muayene eder, hareket açıklığına ve kol gücüne bakar ^[1]. Röntgen rotator manşet çevresindeki kalsiyum birikintilerini gösterir ve tanıyı doğrulamak için istenebilir ^[1][2]. MR çevredeki yumuşak dokuları, sıvıyı, iltihabı ve tendon yırtıklarını gösterebilir ^[1].

Röntgende görülen her birikinti ağrının nedeni olmayabilir; bu yüzden görüntüleme sonucu muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir ^[2]. Ultrason, enjeksiyonda ve iğneyle yıkama işleminde iğneyi yönlendirmek için kullanılabilir ^[1][2].

Kireç kendiliğinden kaybolur mu?

Birikintilerin çoğu kendiliğinden kaybolur ^[2]. Kalsiyumun doğal yolla çözülmesi 9 aya kadar, bazen daha uzun sürebilir; ağrı ise çoğu zaman birkaç hafta içinde yatışır ^[2].

Ağrı birden başlayıp çok şiddetli olabilir. Bu, çoğu zaman birikintinin kendiliğinden çözülmekte olduğu anlamına gelir ^[2]. Yine de seyir herkeste aynı değildir: yakınmaları en az üç aydır süren hastalarla yapılan bir çalışmada 220 katılımcının 143'ü, yeterince düzelmediği için dört ay sonra ek tedavi almıştır ^[5].

İlk basamak tedavi

Çoğu hastada tedavi ameliyatsız yöntemlerle başlar; pek çok hasta zamanla düzelir ve omzunu yeniden kullanabilir, ancak tam iyileşme haftalar ya da aylar alabilir ^[1]. Başlıca yöntemler:

• Göreli dinlenme: ağrıyı başlatan ya da artıran hareketlerden bir süre kaçınmak; kolu tümüyle hareketsiz bırakmak yerine ağrının izin verdiği ölçüde hareket ettirmeyi sürdürmek ^[1][2]
• Ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar; buz uygulaması ^[1][2]
• Fizik tedavi ve egzersiz: omuz hareketini geri kazandırmaya yönelik germe egzersizleri, ilerleyen dönemde güçlendirme ^[1][2]
• Kortizon enjeksiyonu: diğer yöntemler ağrıyı gidermezse akromiyonun altındaki keseye (bursa) yapılabilir; ağrı sonradan geri dönebilir, ama çoğu zaman eskisi kadar şiddetli olmaz ^[1][2]

Şok dalga, iğneyle yıkama ve ameliyat

İlk basamak tedaviyle yeterince rahatlamayan hastalarda başka yöntemler gündeme gelebilir. Bunların bir kısmı için kanıtlar sınırlı ya da çelişkilidir ^[4][5][6]:

• Şok dalga tedavisi (ESWT): cihazla üretilen şok dalgaları omzun derin dokularına yöneltilir; birikintileri parçalayabileceği düşünülür ^[1]. Cochrane incelemesine göre düşük ile orta kesinlikteki kanıtlar, plaseboya kıyasla ağrı ve işlevde klinik açıdan önemli faydanın çok az olduğunu gösterir; kalsiyum birikintisi olan ve olmayan hastalar arasında fark saptanmamıştır. Güvenliği konusunda belirsizlik vardır; çalışmalardaki uygulama protokolleri birbirinden çok farklı olduğu için olası fayda olduğundan az görünüyor olabilir ^[4]
• Ultrason eşliğinde iğneyle yıkama (lavaj, barbotaj): birikintiye iğneyle girilir ve serum fizyolojik verilerek kalsiyum parçalanır ya da dışarı çekilir ^[1][2]. Üç çalışmaya dayanan bir sistematik inceleme, düşük kaliteli kanıtlarla bu yöntemin şok dalga tedavisinden ya da tek başına kortizon enjeksiyonundan daha etkili olabileceğini bildirmiştir ^[6]. Daha sonra yapılan ve 220 hastayı sahte (plasebo) işlemle karşılaştıran bir çalışmada ise yıkama ile kortizonun birlikte uygulanması da, tek başına kortizon da dört ayda ve iki yılda sahte işlemden üstün bulunmamıştır; ciddi bir yan etki bildirilmemiştir ^[5]
• Artroskopik (kapalı) ameliyat: ameliyatsız tedavi ağrıyı gidermediğinde gündeme gelir ve nadiren gerekir; amaç kalsiyumu çıkarmak ve varsa eşlik eden tendon yırtığını onarmaktır ^[1][2]

İyileşme ne kadar sürer?

Ameliyatsız tedaviyle pek çok hastada yakınmalar yavaş yavaş azalır; tam iyileşme birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir ^[1]. Genel olarak omuz ağrısının geçmesi altı ay ya da daha uzun sürebilir; bu dönemde omzu hiç kullanmamak yerine nazikçe hareket ettirmek önerilir ^[7].

Ameliyattan sonra kol kısa bir süre askıda tutulur, ardından omuz egzersizlerine başlanır; ağrının tümüyle geçmesi genellikle 2 ila 4 ay sürer, bazı hastalarda bir yıla kadar uzayabilir ^[1].

Beklemeden başvurmanız gerekenler

Kireçlenmeye bağlı ağrı da birden başlayıp çok şiddetli olabilir; ancak nedenin bu olduğu yalnızca muayeneyle anlaşılır ^[1][2]. Ağrı iki hafta içinde düzelmiyorsa ya da kolu hareket ettirmek güçleşiyorsa hekime başvurun; şu durumlarda ise beklemeden değerlendirme gerekir ^[7]:

• Ani başlayan ya da çok şiddetli omuz ağrısı
• Kolun hiç hareket ettirilememesi
• Omuzda şekil değişikliği ya da belirgin şişlik
• Kolda geçmeyen karıncalanma ya da uyuşma, ya da kolun sıcak veya soğuk hissedilmesi
• Düşme ya da kaza sonrası başlayan ağrı
• İki omuzda birden şiddetli ağrı ya da ağrıya ateşin eşlik etmesi

Kaynaklar

1. Calcific Tendinitis of the Shoulder. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
2. Calcific Tendinopathy: Information for patients. NHS Lothian, 2025. policyonline.nhslothian.scot
3. Arthritis of the Shoulder. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
4. Shock wave therapy for rotator cuff disease with or without calcification. Cochrane Database of Systematic Reviews (Surace SJ, et al.), 2020. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
5. Ultrasound guided lavage with corticosteroid injection versus sham lavage with and without corticosteroid injection for calcific tendinopathy of shoulder: randomised double blinded multi-arm study. BMJ (Moosmayer S, et al.), 2023. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
6. Is ultrasound-guided lavage an effective intervention for rotator cuff calcific tendinopathy? A systematic review with a meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ Open Sport & Exercise Medicine (Lafrance S, et al.), 2019. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
7. Shoulder pain. NHS (nhs.uk), 2023. nhs.uk