کیست بیکر (کیست پوپلیتئال) تورمی پر از مایع در پشت زانو است [1]. در بزرگسالان بیشتر زمانی پدید میآید که مشکل دیگری در زانو، مانند آرتروز زانو یا پارگی منیسک، باعث تولید مایع اضافی در مفصل شود؛ از این رو درمان پیش از هر چیز متوجه همان مشکل است [2][3]. ممکن است خودبهخود برطرف شود؛ اما درد و تورمی که ناگهان در ساق پا بیشتر میشود ممکن است نشانهٔ پاره شدن کیست یا لختهٔ خون در پا باشد و باید بدون تأخیر ارزیابی شود [1][2].
کیست بیکر چیست و چرا ایجاد میشود؟
کیست بیکر تورمی پر از مایع در پشت زانو است [1]. مایع درون آن همان مایع مفصلی است که مفصل را روان میکند؛ این مایع در کیسه‌ای در سمت داخلی پشت زانو جمع میشود [2][3][4].
در بزرگسالان معمولاً پیامد آسیب یا بیماری‌ای است که در مفصل زانو تورم و التهاب ایجاد میکند [2]. زانو مایع مفصلی اضافی می‌سازد؛ این مایع از روزنه‌ای که مانند دریچهٔ یک‌طرفه کار میکند به پشت زانو می‌رود، نمی‌تواند بازگردد و در آنجا جمع میشود [2][3]. در بزرگسالان تا ۹۴ درصد کیست‌ها با مشکلی در درون مفصل همراه‌اند؛ شایع‌ترین مشکل همراه، پارگی منیسک است [3].
در بیماران جوان و کودکان بیشتر وقتها علت مشخصی پیدا نمی‌شود [2][4]. مهم‌ترین وضعیت‌هایی که می‌توانند به کیست بینجامند این‌ها هستند [1][2]:
- آرتروز زانو (استئوآرتریت)
- آرتریت روماتوئید
- پارگی منیسک
- پارگی رباط صلیبی قدامی
- نقرس
- آسیب‌های زانو و وضعیت‌های دیگری که به بافت‌های درون مفصل آسیب می‌زنند
چه علائمی دارد؟
برخی کیست‌های بیکر هیچ علامتی ایجاد نمیکنند و به‌طور اتفاقی، هنگام معاینه یا در ام‌آرآی که به دلیل دیگری گرفته شده است، دیده می‌شوند [2]. بیشتر علائم از مشکل زمینهای منیسک یا غضروف ناشی میشود؛ علائم ناشی از خودِ کیست شایع نیست [3].
علائم ممکن است پس از راه رفتن بیشتر شود [1]. علائمی که ممکن است دیده شود این‌ها هستند [1][2]:
- تورمی نرم یا احساس پُری در پشت زانو
- درد زانو یا پا
- احساس کشیدگی، خشکی یا درد مبهم در پشت زانو
- دشواری در خم کردن زانو
- صدای تق‌تق در زانو
- تورم زانو و ساق پا
چگونه شناخته و تشخیص داده میشود؟
پزشک شرح حال شما را می‌گیرد و زانو را در مقایسه با زانوی دیگر معاینه میکند [2]. کیست بیشتر وقتها هنگامی که زانو صاف است سفت و هنگامی که زانو خم است نرم لمس میشود [2][3].
هر تورمی در پشت زانو کیست بیکر نیست: کیست گانگلیون، گشاد شدن سرخرگ (آنوریسم) و تومورها هم می‌توانند در این ناحیه توده ایجاد کنند؛ در این موارد قوام توده با تغییر وضعیت زانو عوض نمی‌شود [3]. علت‌های دیگر درد زانو در نوشتهٔ مربوط به درد زانو آمده است.
عکس رادیولوژی کیست را نشان نمی‌دهد، اما مشکلات همراه مانند آرتروز را آشکار میکند [2][3]. سونوگرافی نشان می‌دهد که درون تورم مایع است یا بافت توپر؛ ارزان و بدون اشعه است و در ارزیابی نخست به کار می‌رود [2][3]. ام‌آرآی دقیق‌ترین روش برای افتراق کیست از توده‌های دیگر و نشان دادن مشکل زمینهای مانند پارگی منیسک است [3].
آیا خودبهخود برطرف میشود و چقدر طول میکشد؟
کیست بیکر همیشه به درمان نیاز ندارد؛ ممکن است خودبهخود یا با درمان وضعیتی که آن را ایجاد کرده است برطرف شود [1]. به گفتهٔ آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) بیشتر کیست‌های بیکر خودبهخود از بین می‌روند [2]. بهبود ممکن است از چند ماه تا چند سال طول بکشد؛ بهبود خودبهخود به‌ویژه در کودکان دیده میشود [1]. کیستی را که علامتی ایجاد نمی‌کند می‌توان فقط زیر نظر گرفت [2].
در بزرگسالان کیست پیامد افزایش مایع در مفصل است؛ تا زمانی که مشکلِ افزایش‌دهندهٔ مایع ادامه دارد، کیست ممکن است دوباره پر شود [3][4]. از این رو درمان بیش از خودِ کیست، متوجه مشکل زمینهای زانو است [1][3].
در خانه چه می‌توان کرد؟ ورزش و کرم
صفحه‌های نظام سلامت ملی انگلستان (NHS) و AAOS برای بیماران برنامهٔ مشخصی از تمرین‌های خانگی برای کیست بیکر ارائه نمیکنند [1][2]. فیزیوتراپی از درمان‌هایی است که پزشک ممکن است پیشنهاد کند [1]؛ هدف آن حفظ دامنهٔ حرکت زانو و تقویت عضلات اطراف آن است [2][3]. کم کردن فعالیت‌های پرضربه مانند دویدن و ایروبیک می‌تواند علائم را سبکتر کند [2].
دربارهٔ کرم برای کیست بیکر هم بسیار پرسیده میشود: NHS و AAOS کرم، ژل یا پماد را در میان درمانها نام نمیبرند؛ در منابع بررسی‌شده نیز داده‌ای که نشان دهد کرمی کیست را کوچک میکند وجود ندارد [1][2][3][4].
برای کم کردن درد و تورم در خانه می‌توان این کارها را انجام داد [1]:
- استراحت دادن به زانو
- گذاشتن کیسهٔ یخِ پیچیده در حوله روی زانو، هر بار حدود ۱۰ دقیقه
- بالا نگه داشتن پا؛ برای نمونه گذاشتن آن روی بالش
- مصرف مسکن برای درد و تورم؛ می‌توانید از داروساز یا پزشک خود بپرسید کدام برای شما مناسب است
تخلیهٔ کیست و تزریق کورتون
درمان‌هایی که پزشک ممکن است پیشنهاد کند عبارت‌اند از مسکن، تزریق کورتون (استروئید) در زانو، فیزیوتراپی و تخلیهٔ مایع کیست [1]. گزارش شده است که تزریق کورتون به داخل مفصل اندازهٔ کیست و علائم را کم میکند [3].
کیست چگونه تخلیه میشود؟ اطراف کیست بیحس میشود و مایع اضافی، بیشتر وقتها با هدایت سونوگرافی، با سوزن کشیده میشود (آسپیراسیون) [2]. سپس بیشتر وقتها کورتون به درون کیست یا مفصل تزریق میشود [4].
در پژوهشی روی ۲۶ نفر با کیست بیکرِ ناشی از آرتروز زانو، در چهار هفتهٔ پس از تخلیه و تزریق کورتون درد کمتر و کیست کوچک‌تر شد، اما نمره‌های خشکی و عملکرد تغییر معناداری نکرد [5]. تخلیه می‌تواند علائم را سبکتر کند؛ اما اگر آرتروز یا مشکل منیسک ادامه داشته باشد، پر شدن دوبارهٔ کیست شایع است [4].
جراحی: کیست بیکر چه زمانی و چگونه برداشته میشود؟
برای کیست بیکر به‌ندرت جراحی لازم میشود [1][2]. اگر با وجود درمان غیرجراحی علائم دردناک ادامه داشته باشد یا کیست پس از تخلیه‌های مکرر دوباره پر شود، ممکن است جراحی توصیه شود [2].
جراحی نیز پیش از هر چیز متوجه علتِ درون مفصل است: در یک گزارش قدیمی که در آن فقط کیست برداشته شده بود، کیست پس از ۶۳ درصد از ۴۶ جراحی دوباره پدید آمد [3]. در آرتروسکوپی (جراحی بستهٔ مفصل) مشکلات درون مفصل که به کیست می‌انجامند درمان می‌شوند؛ در همان عمل می‌توان دریچهٔ میان کیست و مفصل را باز کرد و این کار ممکن است از تشکیل دوبارهٔ کیست پیشگیری کند [2].
با این همه، هر مشکل درون مفصل با جراحی اصلاح نمی‌شود: یک راهنمای بالینی بین‌المللی برای تقریباً همهٔ بیماران مبتلا به بیماری زانوی ناشی از فرسودگی (آرتروز و پارگی منیسکِ ناشی از فرسودگی) توصیه‌ای قوی علیه آرتروسکوپی دارد [6].
در کیست‌های بزرگ یا کیست‌هایی که بر رگ و عصب فشار می‌آورند، ممکن است کل کیست با جراحی باز برداشته شود [2]. بیشتر بیماران حدود ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی به همهٔ فعالیت‌های خود بازمی‌گردند [2].
چرا کیست بیکرِ پارهشده به لختهٔ خون در پا شبیه است؟
پاره شدن کیست شایع نیست [2][4]. هنگام پارگی، مایع مفصلی درون کیست میان عضلات ساق پخش میشود؛ در ساق پا ناگهان درد، تورم و احساس کشیدگی پدید میآید [4].
این وضعیت به تشکیل لخته در سیاهرگ پا (ترومبوز ورید عمقی، DVT) بسیار شبیه است: DVT نیز بیشتر در یک پا درد ضربان‌دار، تورم و قرمزی یا تیره شدن پوست ایجاد میکند [7]. افتراق این دو فقط با معاینه بیشتر وقتها ممکن نیست؛ از این رو نخست با سونوگرافی رگ‌ها بررسی و لخته رد میشود [3][4]. این افتراق مهم است، زیرا در DVT لخته ممکن است به ریه برود [7].
کیست پارهشده بیشتر وقتها خودبهخود بهبود مییابد؛ مایعِ پخش‌شده در ساق به‌مرور جذب میشود [4]. تا فرونشستن تورم، علائم بیش از همیشه است؛ این ممکن است چند هفته طول بکشد [1].
چه زمانی نباید منتظر ماند
اگر درد و تورم پا با تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه همراه باشد، ممکن است نشانهٔ لخته‌ای باشد که به ریه رفته است (آمبولی ریه)؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا آمبولانس خبر کنید [1][7].
اگر در بدن خود برآمدگی‌ای دارید که نمی‌دانید چیست، آن را به پزشک نشان دهید [1]. موارد زیر ممکن است نشانهٔ پاره شدن کیست یا لختهٔ خون در پا باشد. این دو بدون ارزیابی از هم بازشناخته نمی‌شوند؛ بدون تأخیر به یک مرکز درمانی مراجعه کنید [1][2][4]:
- اگر درد یا تورم پا ناگهان بیشتر شده است
- اگر در پا تورم، کبودی و گرمی پوست وجود دارد
- اگر پوست پا قرمز یا تیره شده است (در پوست‌های تیره ممکن است دیدن آن دشوارتر باشد)
- اگر تورم پا سفت‌تر یا نرم‌تر میشود
پرسش‌های پرتکرار
- کیست بیکر چگونه برطرف میشود؟
- همیشه به درمان نیاز نیست؛ کیست ممکن است خودبهخود یا با درمان مشکلی در زانو که آن را ایجاد کرده است برطرف شود [1]. استراحت، یخ، بالا نگه داشتن پا و مسکن علائم را سبکتر میکند؛ در صورت نیاز تزریق کورتون، فیزیوتراپی یا تخلیهٔ کیست انجام میشود [1][2].
- کیست بیکر چقدر طول میکشد تا خوب شود؟
- بهبود ممکن است از چند ماه تا چند سال طول بکشد [1]. در کیست پارهشده فرونشستن تورم ممکن است چند هفته زمان ببرد [1].
- کیست بیکر چگونه تخلیه میشود؟
- اطراف کیست بیحس میشود و مایع با سوزن کشیده میشود؛ این کار بیشتر وقتها با هدایت سونوگرافی انجام میشود [2]. اگر مشکل زمینهای زانو ادامه داشته باشد، پر شدن دوبارهٔ کیست شایع است [4].
این نوشته یک خلاصهٔ کلی است؛ تصمیم دربارهٔ تشخیص و درمان با ارزیابی پزشکی که شما را معاینه میکند گرفته میشود.
منابع
- Baker's cyst. NHS (nhs.uk), 2025. nhs.uk
- Baker's Cyst (Popliteal Cyst). American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Baker's Cyst: Diagnostic and Surgical Considerations. Sports Health (Frush TJ, Noyes FR), 2015. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ruptured Baker's Cyst Demystified: Current Evidence, Diagnostic Strategies, and Treatment Options for an Under-Recognized Condition. Cureus (Zmerly H, et al.), 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ultrasound-guided aspiration and corticosteroid injection of Baker's cysts in knee osteoarthritis: a prospective observational study. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation (Di Sante L, et al.), 2010. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears: a clinical practice guideline. BMJ (Siemieniuk RAC, et al.), 2017. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- DVT (deep vein thrombosis). NHS (nhs.uk), 2026. nhs.uk
این نوشته برای اطلاعات عمومی است و جای معاینه و تصویربرداری را نمی‌گیرد. اگر خودتان مشکلی دارید، به پزشک مراجعه کنید. معاینه و مشاوره به زبان‌های ترکی و انگلیسی انجام میشود.
نوشته‌های دیگر در این زمینه
- پارگی رباط صلیبی قدامی: آیا جراحی حتماً لازم است؟
- آسیب غضروف زانو: آیا غضروف ترمیم میشود و درمان آن چیست؟
- تزریق زانو: کورتون، هیالورونیک اسید، PRP و سلول بنیادی چه فایدهای دارند؟
- آرتروز زانو: ورزش، وزن، تزریق و تعویض مفصل؛ کدام و چه زمانی؟
- درد زانو: علت چیست، چه چیزی کمک میکند و به کدام پزشک مراجعه کنیم؟
- جراحی تعویض مفصل زانو: برای چه کسانی انجام میشود و بهبودی چگونه میگذرد؟
- پارگی منیسک: ورزش یا آرتروسکوپی؟
- درد کشکک زانو و کندرومالاسی کشکک: علت چیست و چگونه خوب میشود؟