Baker kisti (popliteal kist), diz arkasında içi sıvı dolu bir şişliktir [1]. Yetişkinlerde çoğunlukla diz kireçlenmesi ya da menisküs yırtığı gibi başka bir diz sorunu eklemde fazla sıvı üretilmesine yol açtığında oluşur; bu yüzden tedavi öncelikle o soruna yöneltilir [2][3]. Kendiliğinden geçebilir; ancak baldırda aniden artan ağrı ve şişlik patlamış bir kistin ya da bacakta pıhtının belirtisi olabileceğinden gecikmeden değerlendirilmelidir [1][2].
Baker kisti nedir, neden olur?
Baker kisti, diz arkasında içi sıvı dolu bir şişliktir [1]. İçindeki sıvı, eklemi kayganlaştıran eklem sıvısıdır; diz arkasının iç tarafındaki bir kesede birikir [2][3][4].
Yetişkinlerde genellikle diz ekleminde şişlik ve iltihaba yol açan bir yaralanmanın ya da hastalığın sonucudur [2]. Diz fazla eklem sıvısı üretir; sıvı, tek yönlü bir kapakçık gibi çalışan bir açıklıktan diz arkasına geçer, geri dönemez ve orada birikir [2][3]. Yetişkinlerdeki kistlerin yüzde 94'e varan bölümüne eklem içi bir sorun eşlik eder; en sık eşlik edeni menisküs yırtığıdır [3].
Genç hastalarda ve çocuklarda çoğu zaman belirli bir neden bulunmaz [2][4]. Kiste yol açabilen başlıca durumlar şunlardır [1][2]:
- Diz kireçlenmesi (osteoartrit)
- Romatoid artrit
- Menisküs yırtığı
- Ön çapraz bağ yırtığı
- Gut
- Diz yaralanmaları ve eklem içindeki dokulara zarar veren diğer durumlar
Belirtileri nelerdir?
Bazı Baker kistleri hiç yakınma yapmaz; muayenede ya da başka bir nedenle çekilen MR'da rastlantıyla fark edilir [2]. Yakınmaların çoğu alttaki menisküs ya da kıkırdak sorunundan kaynaklanır; kistin kendisine bağlı yakınmalar seyrektir [3].
Yakınmalar yürüdükten sonra artabilir [1]. Görülebilen yakınmalar şunlardır [1][2]:
- Diz arkasında yumuşak bir şişlik ya da dolgunluk hissi
- Diz ya da bacak ağrısı
- Diz arkasında gerginlik, sertlik ya da sızı
- Dizi bükmekte zorlanma
- Dizde tıkırtı
- Dizde ve bacağın alt kısmında şişlik
Nasıl anlaşılır, nasıl teşhis edilir?
Hekim öykünüzü alır ve dizi diğer dizle karşılaştırarak muayene eder [2]. Kist çoğu zaman diz düzken gergin, diz bükülüyken yumuşak ele gelir [2][3].
Diz arkasındaki her şişlik Baker kisti değildir: ganglion kisti, atardamar genişlemesi (anevrizma) ve tümörler de bu bölgede kitle yapabilir; bunlarda şişliğin kıvamı dizin duruşuna göre değişmez [3]. Diz ağrısının diğer nedenleri diz ağrısı yazısında ele alınmıştır.
Röntgen kisti göstermez, ama kireçlenme gibi eşlik eden sorunları gösterir [2][3]. Ultrason şişliğin içinin sıvı dolu mu, katı mı olduğunu gösterir; ucuzdur, ışın içermez ve ilk değerlendirmede kullanılır [2][3]. MR, kisti diğer kitlelerden ayırmada ve menisküs yırtığı gibi alttaki sorunu göstermede en ayrıntılı yöntemdir [3].
Kendiliğinden geçer mi, ne kadar sürer?
Baker kisti her zaman tedavi gerektirmez; kendiliğinden ya da kiste yol açan durumun tedavisiyle geçebilir [1]. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'ne (AAOS) göre Baker kistlerinin çoğu kendiliğinden kaybolur [2]. Düzelme birkaç aydan birkaç yıla kadar sürebilir; kendiliğinden düzelme özellikle çocuklarda görülür [1]. Yakınma yapmayan kist yalnızca izlenebilir [2].
Yetişkinlerde kist, eklemdeki sıvı artışının sonucudur; sıvıyı artıran sorun sürdükçe kist yeniden dolabilir [3][4]. Bu nedenle tedavi kistin kendisinden çok, alttaki diz sorununa yöneltilir [1][3].
Evde ne yapılabilir? Egzersiz ve kremler
İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ve AAOS'nin hasta sayfaları Baker kisti egzersizleri için belirli bir ev programı vermez [1][2]. Fizyoterapi, hekimin önerebileceği tedaviler arasındadır [1]; amacı dizin hareket açıklığını korumak ve çevresindeki kasları güçlendirmektir [2][3]. Koşu ve aerobik gibi darbeli etkinlikleri azaltmak yakınmaları hafifletebilir [2].
Baker kisti için krem de sık sorulur: NHS ve AAOS tedaviler arasında krem, jel ya da merhem saymaz; incelenen kaynaklarda bir kremin kisti küçülttüğünü gösteren veri de yoktur [1][2][3][4].
Ağrıyı ve şişliği hafifletmek için evde şunlar yapılabilir [1]:
- Dizi dinlendirmek
- Havluya sarılı buz torbasını dize, her seferinde yaklaşık 10 dakika uygulamak
- Bacağı yükseltmek; örneğin bir yastığın üzerine koymak
- Ağrı ve şişlik için ağrı kesici kullanmak; hangisinin uygun olduğunu eczacınıza ya da hekiminize sorabilirsiniz
Kistin boşaltılması ve kortizon iğnesi
Hekimin sunabileceği tedaviler arasında ağrı kesiciler, dize kortizon (steroid) iğnesi, fizyoterapi ve kistteki sıvının boşaltılması bulunur [1]. Eklem içine yapılan kortizon iğnesinin kistin boyutunu ve yakınmaları azalttığı bildirilmiştir [3].
Kist nasıl boşaltılır? Kistin çevresi uyuşturulur ve fazla sıvı, çoğu zaman ultrason eşliğinde, bir iğneyle çekilir (aspirasyon) [2]. Ardından çoğu zaman kistin ya da eklemin içine kortizon uygulanır [4].
Diz kireçlenmesine bağlı Baker kisti olan 26 kişilik bir çalışmada, boşaltma ve kortizon iğnesinden sonraki dört haftada ağrı azalmış ve kist küçülmüş, sertlik ve işlev puanları ise anlamlı biçimde değişmemiştir [5]. Boşaltma yakınmaları hafifletebilir; ancak kireçlenme ya da menisküs sorunu sürdüğünde kistin yeniden dolması sık görülür [4].
Ameliyat: Baker kisti ne zaman ve nasıl alınır?
Baker kisti için ameliyat nadiren gerekir [1][2]. Ameliyatsız tedaviye rağmen ağrılı yakınmalar sürüyorsa ya da kist tekrarlanan boşaltmalardan sonra yeniden doluyorsa önerilebilir [2].
Ameliyat da öncelikle eklem içindeki nedene yöneliktir: yalnızca kistin çıkarıldığı eski bir seride kist, 46 ameliyatın yüzde 63'ünden sonra yeniden oluşmuştur [3]. Artroskopide (kapalı yöntem) kiste yol açan eklem içi sorunlar tedavi edilir; aynı işlemde kist ile eklem arasındaki kapakçık açılabilir, bu da kistin yeniden oluşmasını önleyebilir [2].
Bununla birlikte her eklem içi sorun ameliyatla düzeltilmez: uluslararası bir kılavuz, yıpranmaya bağlı diz hastalığı (kireçlenme ve yıpranmaya bağlı menisküs yırtığı) olan hemen tüm hastalarda artroskopiye karşı güçlü bir öneride bulunur [6].
Büyük ya da damar ve sinire bası yapan kistlerde kistin tümü açık ameliyatla çıkarılabilir [2]. Çoğu hasta ameliyattan yaklaşık 4–6 hafta sonra tüm etkinliklerine döner [2].
Patlamış Baker kisti neden bacaktaki pıhtıya benzer?
Kistin patlaması seyrektir [2][4]. Patladığında içindeki eklem sıvısı baldır kaslarının arasına yayılır; baldırda ani ağrı, şişlik ve gerginlik olur [4].
Bu tablo, bacak toplardamarında pıhtı oluşmasına (derin ven trombozu, DVT) çok benzer: DVT de çoğunlukla tek bacakta zonklayıcı ağrı, şişlik ve deride kızarma ya da koyulaşma yapar [7]. İkisini yalnızca muayeneyle ayırmak çoğu zaman mümkün değildir; bu yüzden önce ultrasonla damarlara bakılıp pıhtı dışlanır [3][4]. Ayrım önemlidir, çünkü DVT'de pıhtı akciğere gidebilir [7].
Patlamış kist çoğunlukla kendiliğinden düzelir; baldıra yayılan sıvı zamanla emilir [4]. Yakınmalar şişlik inene kadar her zamankinden fazladır; bu birkaç hafta sürebilir [1].
Beklemeden başvurmanız gerekenler
Bacaktaki ağrı ve şişliğe nefes darlığı ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa bu, akciğere gitmiş bir pıhtının (akciğer embolisi) belirtisi olabilir; hemen acil servise başvurun ya da ambulans çağırın [1][7].
Vücudunuzda ne olduğunu bilmediğiniz bir şişlik varsa hekime gösterin [1]. Aşağıdaki durumlar patlamış bir kistin ya da bacakta pıhtının belirtisi olabilir. İkisi değerlendirme yapılmadan ayırt edilemez; beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurun [1][2][4]:
- Bacaktaki ağrı ya da şişlik aniden arttıysa
- Bacakta şişlik, morarma ve ciltte sıcaklık varsa
- Bacak derisi kızardı ya da koyulaştıysa (koyu tenlerde fark edilmesi daha zor olabilir)
- Bacaktaki şişlik sertleşiyor ya da yumuşuyorsa
Sık sorulan sorular
- Baker kisti nasıl geçer?
- Her zaman tedavi gerekmez; kist kendiliğinden ya da kiste yol açan diz sorununun tedavisiyle geçebilir [1]. Dinlenme, buz, bacağı yükseltme ve ağrı kesiciler yakınmaları hafifletir; gerekirse kortizon iğnesi, fizyoterapi ya da kistin boşaltılması uygulanır [1][2].
- Baker kisti ne kadar sürede geçer?
- Düzelme birkaç aydan birkaç yıla kadar sürebilir [1]. Patlamış kistte şişliğin inmesi birkaç hafta alabilir [1].
- Baker kisti nasıl boşaltılır?
- Kistin çevresi uyuşturulur ve sıvı bir iğneyle çekilir; işlem çoğu zaman ultrason eşliğinde yapılır [2]. Alttaki diz sorunu sürüyorsa kistin yeniden dolması sık görülür [4].
- Baker kisti için krem ya da egzersiz işe yarar mı?
- NHS ve AAOS tedaviler arasında krem saymaz [1][2]. Fizyoterapi bir tedavi seçeneğidir; egzersizlerin amacı dizin hareket açıklığını korumak ve çevredeki kasları güçlendirmektir, ancak bu kaynaklar belirli bir ev programı vermez [1][2].
- Baker kisti patlarsa ne olur?
- Sıvı baldıra yayılır; baldırda ani ağrı ve şişlik olur ve çoğunlukla haftalar içinde kendiliğinden düzelir [1][4]. Aynı belirtiler bacaktaki pıhtıda da görüldüğünden beklemeden değerlendirilmeniz gerekir; nefes darlığı ya da göğüs ağrısı varsa acil servise başvurun [1][7].
Bu yazı genel bir özettir; tanı ve tedavi kararı, sizi muayene eden hekimin değerlendirmesiyle verilir.
Kaynaklar
- Baker's cyst. NHS (nhs.uk), 2025. nhs.uk
- Baker's Cyst (Popliteal Cyst). American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Baker's Cyst: Diagnostic and Surgical Considerations. Sports Health (Frush TJ, Noyes FR), 2015. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ruptured Baker's Cyst Demystified: Current Evidence, Diagnostic Strategies, and Treatment Options for an Under-Recognized Condition. Cureus (Zmerly H, et al.), 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ultrasound-guided aspiration and corticosteroid injection of Baker's cysts in knee osteoarthritis: a prospective observational study. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation (Di Sante L, et al.), 2010. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears: a clinical practice guideline. BMJ (Siemieniuk RAC, et al.), 2017. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- DVT (deep vein thrombosis). NHS (nhs.uk), 2026. nhs.uk
Bu yazı genel bilgi içindir; muayenenin ve görüntülemenin yerini tutmaz. Kendinize ait bir yakınmanız varsa hekime başvurun.
Bu alandaki diğer yazılar
- Ön çapraz bağ yırtığı: ameliyat şart mı?
- Kıkırdak hasarı: diz kıkırdağı iyileşir mi, tedavisi nedir?
- Diz iğnesi: kortizon, hyalüronik asit, PRP ve kök hücre ne işe yarar?
- Diz kireçlenmesi: egzersiz, kilo, iğne ve protez, hangisi ne zaman?
- Diz ağrısı: neden olur, ne iyi gelir, hangi bölüm bakar?
- Diz protezi ameliyatı: kimlere yapılır, iyileşme nasıl geçer?
- Menisküs yırtığı: egzersiz mi, artroskopi mi?
- Diz kapağı ağrısı ve kondromalazi patella: neden olur, nasıl geçer?