Omuz sıkışma sendromu (subakromiyal ağrı sendromu), omzu hareket ettiren rotator manşet tendonlarında ve üzerlerindeki kesede oluşan, özellikle kolu kaldırırken hissedilen ağrıdır; rotator manşet tendiniti ve yırtıklarıyla yakından ilişkilidir [1][4]. Çoğu hastada aktivite düzenlemesi, ağrı kontrolü ve düzenli egzersizle, gerekirse kortizon enjeksiyonuyla birkaç ay içinde düzelme olur; yalnızca sıkışma için yapılan dekompresyon ameliyatı önerilmez, bazı rotator manşet yırtıklarında ise tamir düşünülebilir [1][4][5].
Rotator manşet nedir, sıkışma nasıl olur?
Rotator manşet, kol kemiğinin başını saran dört kas ve tendondan oluşur; kolun kalkmasını ve dönmesini sağlar, eklemi yerinde tutar [2].
Ağrı tendonların iltihabından (tendinit), üzerlerindeki kaygan kesenin iltihabından (bursit) ya da sıkışmadan kaynaklanabilir. Sıkışmada kol kalkarken omzun tepesindeki kemik çıkıntı (akromiyon) ile tendonlar arasındaki boşluk daralır ve tendonlar tahriş olur [1]. Güncel kılavuzlarda bu tablo için 'subakromiyal ağrı sendromu' ya da 'rotator manşet hastalığı' terimleri de kullanılır [4].
Sıkışma ile yırtık aynı şey mi?
Zamanla tendonlar yıpranabilir ve kısmi ya da tam kat yırtıklar gelişebilir. Yırtık düşme ya da ağır kaldırma gibi ani bir zorlanmayla oluşabileceği gibi, daha sık olarak yaşa bağlı yıpranmayla yavaş yavaş gelişir [2].
Sıkışmada tendon bütündür ama tahriş olmuştur; yırtıkta tendonun bir kısmı ya da tamamı kopmuştur [1][2].
Hangi yakınmalar görülür?
Ani (travmaya bağlı) yırtıklar genellikle şiddetli ağrı ve kolda hemen başlayan güçsüzlük yapar. Yıpranmaya bağlı yırtıklar başlangıçta az ağrılı olabilir; bu yüzden uzun süren omuz ağrısı ve güç kaybı değerlendirilmelidir [2]. Belirtiler çoğunlukla hafif başlar ve zamanla artar [1][2]:
- Omzun ön ve dış yüzünde, bazen kolun yan tarafına yayılan ağrı
- Kolu baş hizasının üstüne kaldırırken ya da uzanırken artan ağrı
- Gece ağrısı, özellikle ağrıyan omuz üzerine yatınca
- Güç kaybı: giyinmede, saç yıkamada, eli arkaya götürmede zorlanma
- Bazı hareketlerde omuzda çıtırtı
Kimlerde daha sık?
Sıkışma ve rotator manşet sorunları çoğunlukla tekrarlayan zorlanma ile yaşa bağlı değişikliklerin birleşiminden doğar; bazen küçük bir yaralanmadan sonra, bazen belirgin bir neden olmadan başlar [1][2]. Başlıca etkenler:
Tanı nasıl konur?
Hekim omzun hareket açıklığını ve kas gücünü muayene eder; ağrının hangi hareketlerle çıktığı tanıya yol gösterir [1].
Röntgen akromiyondaki kemik çıkıntıyı göstermeye ve başka nedenleri dışlamaya yardımcı olur. Tendonların durumu, yırtığın olup olmadığı, yeri ve büyüklüğü MR ya da ultrasonla değerlendirilir [1][2].
Ameliyatsız tedavi
Tedavinin temeli ameliyatsız yöntemlerdir. Ağrılı omzu tümüyle hareketsiz bırakmak yerine, ağrıyı artıran hareketleri azaltarak omzu hafifçe kullanmaya devam etmek önerilir [1][3]:
- Dinlenme ve aktivite düzenlemesi, özellikle baş üstü hareketlerin bir süre azaltılması [1]
- İltihap giderici ağrı kesiciler [1][2]
- Fizik tedavi ve egzersiz: germe ve güçlendirme tedavinin merkezindedir; egzersizlerin 6 ila 8 hafta sürdürülmesi ağrının tekrarını önlemeye yardımcı olur [1][3]
- Kortizon enjeksiyonu: diğer yöntemlerle yeterli rahatlama olmazsa bursaya yapılabilir; egzersizin yerine değil, onunla birlikte düşünülür [1]
Ameliyat gerekir mi?
Eskiden ameliyatsız tedaviye yanıt vermeyen sıkışmada, kemik çıkıntı ve iltihaplı keseyi artroskopiyle temizleyen subakromiyal dekompresyon sık yapılırdı [1]. Sahte (plasebo) ameliyatla karşılaştıran çalışmaları içeren Cochrane incelemesi bu ameliyatın ağrı, işlev ve yaşam kalitesinde anlamlı ek fayda sağlamadığını göstermiştir [5]. Bu kanıta dayanan uluslararası bir kılavuz, 3 aydan uzun süren subakromiyal ağrıda dekompresyon ameliyatına karşı güçlü öneri verir [4].
Rotator manşet yırtığı ayrı bir durumdur: uygun tedaviye rağmen 6 ila 12 ay süren ağrıda, büyük yırtıklarda, yakın zamanda yaralanmayla oluşup belirgin güç kaybı yapan yırtıklarda ya da kolunu baş üstünde yoğun kullanan aktif kişilerde tamir düşünülebilir [2].
İyileşme ne kadar sürer?
Sıkışma ve tendinitte ağrının tümüyle geçmesi çoğunlukla 2 ila 4 ay sürer, bazı hastalarda bir yıla kadar uzayabilir [1]. Omuz ağrısı altı ay ya da daha uzun sürebilir; bu dönemde omzu nazikçe hareket ettirmek ve egzersize devam etmek önemlidir [3]. İş ve spordaki zorlayıcı hareketlere dönüş ağrı ve güce göre kademeli planlanır [1][3].
Beklememeniz gereken durumlar
Ağrı iki hafta içinde düzelmiyor, giderek artıyor ya da omuz hareketi çok güçleşiyorsa hekime başvurun. Şu durumlarda ise acil değerlendirme gerekir [3]:
- Ani başlayan ya da çok şiddetli omuz ağrısı
- Kolun hiç hareket ettirilememesi
- Omuzda şekil değişikliği ya da belirgin şişlik
- Kolda karıncalanma, uyuşma ya da kolun sıcak veya soğuk hissedilmesi
- Düşme ya da darbe sonrası başlayan ağrı veya kolu kaldıramama
- İki omuzda birden ağrı ya da ağrıya ateşin eşlik etmesi
Sık sorulan sorular
- Sıkışma ile yırtık arasındaki fark nedir?
- Sıkışmada tendonlar ve üzerlerindeki kese tahriş olur ama tendon bütündür; yırtıkta tendonun bir kısmı ya da tamamı kopmuştur [1][2].
- Omuz sıkışması ameliyatsız geçer mi?
- Çoğu hastada evet; aktivite düzenlemesi, ağrı kontrolü ve düzenli egzersizle ağrı genellikle birkaç ayda azalır. Yalnızca sıkışma için yapılan dekompresyonun plasebo ameliyata göre anlamlı ek fayda sağlamadığı gösterilmiştir [1][4][5].
- Omzum neden geceleri daha çok ağrıyor?
- Gece ağrısı rotator manşet sorunlarının tipik belirtilerindendir ve özellikle ağrıyan omuz üzerine yatınca artar [1][2].
- Kortizon iğnesi yapılır mı?
- Dinlenme, ilaç ve fizik tedaviyle yeterli rahatlama olmazsa bursaya kortizon yapılabilir; egzersiz programının yerine değil, onunla birlikte düşünülmelidir [1].
- Her rotator manşet yırtığı ameliyat gerektirir mi?
- Hayır. Pek çok yırtık ameliyatsız yönetilebilir; ameliyat uzun süren ağrı, büyük yırtık ya da yaralanma sonrası belirgin güç kaybında gündeme gelir [2].
Kliniğimizde önce ağrının sıkışmadan mı yoksa yırtıktan mı kaynaklandığını muayene ve gerekirse görüntülemeyle ayırır, ardından egzersiz ağırlıklı bir plan üzerinde sizinle birlikte karar veririz.
Kaynaklar
- Shoulder Impingement/Rotator Cuff Tendinitis. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), 2024. orthoinfo.org
- Rotator Cuff Tears. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Shoulder pain. NHS (nhs.uk), 2023. nhs.uk
- Subacromial decompression surgery for adults with shoulder pain: a clinical practice guideline. BMJ (Vandvik PO, et al.), 2019. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Subacromial decompression surgery for rotator cuff disease. Cochrane Database of Systematic Reviews (Karjalainen TV, et al.), 2019. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Bu yazı genel bilgi içindir; muayenenin ve görüntülemenin yerini tutmaz. Kendinize ait bir yakınmanız varsa hekime başvurun.
Bu alandaki diğer yazılar
- Bursit nedir, neden olur? Dirsek bursiti, belirtileri ve tedavisi
- Köprücük kemiği kırığı: kolluk mu, ameliyat mı?
- Donuk omuz: ne kadar sürer, ne zaman iğne ya da ameliyat düşünülür?
- Omuzda kireçlenme (kalsifik tendinit): neden olur, nasıl tedavi edilir?
- Omuz çıkığı: yerine takıldıktan sonra ne olur, ameliyat gerekir mi?
- Omuz ağrısı: neden olur, ne iyi gelir, hangi bölüm bakar?
- Tendinit (tendon iltihabı): neden olur, nasıl geçer, ne iyi gelir?
- Tenisçi dirseği: kortizon, PRP ve ameliyat ne işe yarar?