Omuz ağrısının en sık nedenleri rotator manşet tendonlarının sorunları, omuz ekleminin kendi hastalıkları (donuk omuz, eklem kireçlenmesi), köprücük kemiğinin ucundaki eklemin sorunları ve boyundan yansıyan ağrıdır [3]. Hastaların çoğu etkinliği düzenleme, dinlenme, fizik tedavi ve ilaç gibi basit yöntemlerle düzelir; düzelme altı ay ya da daha uzun sürebilir [1][2]. Ağrı iki haftada azalmıyorsa hekime, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa beklemeden acil yardıma başvurun [1][6][7].
Omuz ağrısı neden olur?
Omuz tek bir eklem değildir; birkaç eklem, tendonlar ve kaslarla birlikte çalışarak kola geniş bir hareket alanı sağlar [2].
Birinci basamakta en sık dört neden rotator manşet sorunları, omuz ekleminin kendi hastalıkları, köprücük kemiği ile kürek kemiği arasındaki eklemin (akromiyoklaviküler eklem) hastalığı ve boyundan yansıyan ağrıdır [3]. Kırık ve çıkık gibi yaralanmalar da omuz ağrısı yapar; tümör, enfeksiyon ve sinir kaynaklı sorunlar çok daha seyrek nedenlerdir [2]. Bazen omuzda duyulan ağrı omuzdan değil, boyun, kalp ya da diyafram gibi başka bir yerden kaynaklanır [3][5].
Omuz ağrısı neyin belirtisi olabilir?
Ağrının nasıl başladığı, hangi hareketle arttığı ve eşlik eden yakınmalar olası nedeni düşündürür; tanı muayeneyle konur [1][2]. Rotator manşet sorunları, donuk omuz, omuzda kireçlenme (kalsifik tendinit), omuz çıkığı ve köprücük kemiği kırığı bu rehberde ayrı yazılarda anlatılmıştır; aşağıda yalnızca ayırt edici özellikler yer alır:
- Kolu ya da omzu kullanırken artan ağrı: tendinit, bursit ya da sıkışma düşündürür [1]. Rotator manşet sorunlarında ağrı omzun önünde ya da yanında duyulur, kaldırma ve uzanma hareketlerinde birden ortaya çıkabilir [4]
- Aylarca ya da yıllarca geçmeyen ağrı ve sertlik: donuk omuz ya da artrit düşündürür [1]. Donuk omuzda bütün hareketler, dışarıdan yaptırılanlar da içinde olmak üzere kısıtlıdır [3]
- Ani ve çok şiddetli ağrı, kolu hareket ettirememe, bazen şekil değişikliği: omuz çıkığı, kırık (kol ya da köprücük kemiği) veya tendon kopması düşündürür [1]
- Omzun tepesinde, köprücük kemiği ile omzun birleştiği yerde ağrı: bu eklemin çıkığı ya da bağ yaralanması gibi sorunlarını düşündürür [1]
- Kolda karıncalanma, uyuşma, güçsüzlük; omuzda çıtlama ya da kilitlenme hissi: omuz ekleminin yerinde tutunamamasını (instabilite) düşündürür [1]
Omuz ağrısı neden kola vurur?
Rotator manşet sorunlarında ağrı omzun önünden kolun yan tarafına doğru yayılabilir [4]. Kola vuran ağrının bir başka kaynağı boyundur: tipik olarak boynun alt kısmında ve kürek kemiğinin üstündeki bölgede ağrı ve hassasiyet vardır, ağrı omza ve kola yansır, kolda karıncalanma olabilir [3]. Omuz ağrısıyla birlikte elde ya da kolda karıncalanma varsa sorunun boyundan kaynaklanma olasılığı yüksektir [5].
Boyun kaynaklı ağrı ilgili uzmanlık dalınca değerlendirilir; tedavisi bu yazının konusu değildir.
Sol omuz, sağ omuz ve nefes alırken ağrı
Kaynaklar nedenleri sağ ya da sol omuza göre ayırmaz; ayrım ağrının nasıl başladığına, hangi hareketle değiştiğine ve eşlik eden belirtilere göre yapılır [1][2][3].
Sol omuz ağrısı çoğu zaman kalp kaygısıyla araştırılır; kalp kasının yeterince kanlanamaması, omuzda duyulan ağrının omuz dışı nedenlerindendir [3]. NHS'e göre göğüste geçmeyen ani ağrı ya da rahatsızlık; sol ya da sağ kola, boyna, çeneye, mideye veya sırta yayılan ağrı; ya da göğüs ağrısıyla birlikte terleme, bulantı, baş dönmesi veya nefes darlığı kalp krizi belirtisi olabilir ve hemen acil yardım gerektirir [6]. Bu ortopedik bir sorun değildir.
Nefes alırken artan ağrı da omuzdan kaynaklanmayabilir. Akciğer zarının iltihabında (plörezi) nefes alırken keskin göğüs ağrısı olur; ağrı omuzlara ve sırta yayılabilir, öksürürken ya da hapşırırken artabilir [7]. Diyaframdan yansıyan ağrı da omuzda duyulabilir [3]. Bu yakınmaları ortopedi değil, ilgili uzmanlık dalları değerlendirir; nefes almakta güçlük varsa acil yardım gerekir [7].
Omuz ağrısına evde ne iyi gelir?
Ağrının azalmaya başlaması için şu önlemleri genellikle iki hafta uygulamak gerekir [1]; başlıcaları [1][5]:
- Omzu tümüyle kullanmayı bırakmamak, nazikçe hareket ettirmek; dinlenme ile hareket arasındaki denge sertleşmeyi önlemeye yardımcı olur
- Ağrıyı artırdığı görülen işlerden kaçınmak
- Hareketi sürdürebilmek için ağrı kesici: tablet, krem ya da jel seçeneklerinden hangisinin uygun olduğunu eczacı ya da hekim söyleyebilir; hekime danışmadan iki haftadan uzun kullanılmamalıdır
- Sıcak ya da soğuk uygulama: küçük bir yaralanmadan sonra ya da omuz şiş ve sıcaksa nemli havluya sarılı buz, en fazla 20 dakika; diğer ağrıların çoğunda sıcak
- Duruş: dik durmak, omuzları aşağıda ve hafifçe geride tutmak; otururken kambur durmamak
Egzersiz ve gece ağrısı
NHS, ağrının yinelemesini önlemek için omuz egzersizlerinin 6 ila 8 hafta denenmesini, kişinin kendi kendine zorlayıcı egzersizler uydurmamasını önerir [1]. Hangi egzersizin uygun olduğu soruna göre değişir; fizyoterapist soruna özel bir program hazırlar [5]. Egzersiz sırasında ani ya da keskin ağrı olursa bırakılmalıdır [5].
Kanıt sınırlıdır: 2005 tarihli bir BMJ derlemesine göre birinci basamakta sık kullanılan tedavilerin kanıtı görece zayıftır; gözetimli egzersiz içeren fizyoterapi ile kortizon enjeksiyonu kısa dönemde benzer yarar sağlar [3].
Rotator manşet sorunları ilerledikçe gece ağrısı şiddetlenebilir ve uykuyu bozabilir [4]. Yatınca ağrı oluyorsa şunlar denenebilir [5]:
- Boynun altına yastık koyarak ağrımayan tarafa yatmak
- Ağrıyan kolu gövdenin önünde katlanmış bir yastıkla desteklemek
- Ağrıyan tarafa dönmemek için sırtın arkasına yastık koymak
Hangi bölüm bakar, nasıl değerlendirilir?
Omuz ağrısını ortopedi ve travmatoloji değerlendirir. Hekim ağrının nasıl ve ne zaman başladığını, daha önce olup olmadığını sorar; muayenede şekil bozukluğu, şişlik ve hassasiyet arar, hareket açıklığına ve kas gücüne bakar [2].
Gerektiğinde röntgen kemikleri, MR ve ultrason ise yumuşak dokuları gösterir; sinir işlevini değerlendirmek için EMG istenebilir [2]. Yakınması olmayan kişilerde de yapısal değişiklikler görülebilir; bu nedenle erken görüntülemenin tedaviye katkı sağlaması beklenmez [3].
Omuz ağrısı neden geçmez, ne kadar sürer?
Omuz ağrısının geçmesi altı ay ya da daha uzun sürebilir [1]. Süreğenleşme ve yineleme sıktır; ileri yaş, kadın cinsiyet, başvuru sırasında şiddetli ya da yineleyen yakınmalar ve eşlik eden boyun ağrısı daha kötü gidişle ilişkilidir [3].
Hastaların çoğu etkinliği düzenleme, dinlenme, fizik tedavi ve ilaç gibi basit yöntemlerle düzelir [2]. Evdeki önlemler yetmediğinde hekim daha güçlü ilaçlar ya da enjeksiyon, fizyoterapi ya da ev egzersizleri önerebilir [1]. Yineleyen çıkıklar ve bazı rotator manşet yırtıkları gibi belirli sorunlarda ameliyat önerilebilir [2].
Beklemeden başvurmanız gerekenler
Ağrı kötüleşiyor ya da iki hafta içinde düzelmiyorsa veya kolu hareket ettirmek çok güçleşmişse hekime başvurun [1]. Göğüste geçmeyen ağrı, kola, boyna ya da çeneye yayılan ağrı ya da göğüs ağrısıyla birlikte terleme, bulantı veya nefes darlığı varsa hemen acil yardım çağırın (Kuzey Kıbrıs ve Türkiye'de 112) [6]. Şu durumlarda da beklemeden değerlendirme gerekir [1][3]:
- Ani başlayan ya da çok şiddetli omuz ağrısı
- Kolun hareket ettirilememesi
- Kolun ya da omzun şeklinin değişmesi veya belirgin şişlik
- Geçmeyen karıncalanma ya da his kaybı
- Kolun ya da omzun dokununca sıcak veya soğuk olması
- Düşme gibi bir yaralanma ya da kazadan sonra başlayan ağrı
- İki omuzda birden şiddetli ağrı
- Ateş ya da kendini hasta hissetme
- Açıklanamayan kitle ya da şişlik; kanser tanısı almış kişilerde omuz ağrısı
Sık sorulan sorular
- Omuz ağrısı için hangi doktora gidilir?
- Omuz ağrısını ortopedi ve travmatoloji uzmanı değerlendirir; ağrının nasıl başladığını sorar, hareket açıklığına ve kas gücüne bakar, gerekirse görüntüleme ister [2]. Göğüs ağrısı ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa sorun ortopedik değildir; acil yardım gerekir [6][7].
- Omuz ağrısı evde nasıl geçer?
- Omzu tümüyle hareketsiz bırakmadan nazikçe kullanmak, ağrıyı artıran işlerden kaçınmak, sıcak ya da soğuk uygulamak ve eczacının ya da hekimin önereceği ağrı kesiciyi kullanmak önerilir; ağrının azalmaya başlaması genellikle iki hafta alır [1]. İki haftada düzelme olmazsa hekime başvurun [1].
- Sol omuz ağrısı kalpten olabilir mi?
- Olabilir; kalp kaynaklı ağrı omuzda da duyulabilir [3]. Göğüste geçmeyen ağrı ya da baskı, kola, boyna ya da çeneye yayılan ağrı ya da göğüs ağrısıyla birlikte terleme, bulantı veya nefes darlığı varsa kalp krizi olabilir; hemen acil yardım çağırın [6].
Bu yazı genel bir özettir; tanı ve tedavi kararı, sizi muayene eden hekimin değerlendirmesiyle verilir.
Kaynaklar
- Shoulder pain. NHS (nhs.uk), 2023. nhs.uk
- Shoulder Pain and Common Shoulder Problems. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Shoulder pain: diagnosis and management in primary care. BMJ (Mitchell C, et al.), 2005. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Shoulder Impingement/Rotator Cuff Tendinitis. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Shoulder pain (information booklet VA2039). Versus Arthritis (copy hosted by Belfast Health and Social Care Trust), 2020. belfasttrust.hscni.net
- Chest pain. NHS (nhs.uk), 2023. nhs.uk
- Pleurisy. NHS (nhs.uk), 2026. nhs.uk
Bu yazı genel bilgi içindir; muayenenin ve görüntülemenin yerini tutmaz. Kendinize ait bir yakınmanız varsa hekime başvurun.
Bu alandaki diğer yazılar
- Bursit nedir, neden olur? Dirsek bursiti, belirtileri ve tedavisi
- Köprücük kemiği kırığı: kolluk mu, ameliyat mı?
- Donuk omuz: ne kadar sürer, ne zaman iğne ya da ameliyat düşünülür?
- Omuz ağrısı ve rotator manşet sorunları: ameliyat gerekir mi?
- Omuzda kireçlenme (kalsifik tendinit): neden olur, nasıl tedavi edilir?
- Omuz çıkığı: yerine takıldıktan sonra ne olur, ameliyat gerekir mi?
- Tendinit (tendon iltihabı): neden olur, nasıl geçer, ne iyi gelir?
- Tenisçi dirseği: kortizon, PRP ve ameliyat ne işe yarar?