Donuk omuz (adeziv kapsülit), omuzu saran kapsülün kalınlaşıp büzüşmesiyle ağrı ve her yöne belirgin hareket kısıtlılığı yapan bir hastalıktır [1][2]. Çoğu hastada aylar ile birkaç yıl içinde kendiliğinden düzelir; ağrı kontrolü, erken ağrılı dönemde kortizon enjeksiyonu ve düzenli germe egzersizleri çoğu hastaya yeter, ameliyat nadiren gerekir [1][2][3].
Omuzda ne olur?
Omuz eklemi bağ dokusundan bir kapsülle sarılıdır. Donuk omuzda bu kapsül önce iltihaplanır, sonra kalınlaşıp sertleşir ve içinde yara dokusuna benzer yapışıklıklar oluşur; eklemin iç hacmi küçüldüğü için kol normal hareket edemez [1][2].
Tipik özellik, omzun hem kişinin kendi kaldırmasında hem de dışarıdan (örneğin doktor tarafından) hareket ettirilmesinde kısıtlı olmasıdır. Bu, donuk omzu tendon kaynaklı ağrılardan ayırır; tendon sorunlarında omuz ağrıyla birlikte dışarıdan genellikle hareket ettirilebilir [2].
Üç evre
Hastalık genellikle iç içe geçen üç evreden geçer [2]:
- Donma evresi: ağrı giderek artar ve hareket kaybı başlar; yaklaşık 6 hafta ile 9 ay
- Donuk evre: ağrı azalabilir ama sertlik sürer ve günlük işleri zorlaştırır; yaklaşık 4–6 ay
- Çözülme evresi: hareket yavaş yavaş geri döner; yaklaşık 6 ay ile 2 yıl
Belirtiler
Yakınmalar yavaş başlar ve haftalar içinde belirginleşir [1][2]:
- Özellikle geceleri artan, uykuyu bölen omuz ağrısı
- Kolu yukarı kaldırmayı, yana açmayı ya da arkaya uzatmayı zorlaştıran sertlik
- Giyinme, saç tarama, sırt cebine uzanma gibi işlerde güçlük
- Hem aktif hem pasif harekette kısıtlılık
Neden olur?
Kesin neden bilinmiyor; eklemi çevreleyen dokulardaki iltihabın kapsülü gerip küçülttüğü düşünülüyor ve çoğu zaman belirgin bir yaralanma olmadan başlıyor [1]. Risk 40–60 yaş arasında ve kadınlarda daha yüksektir; diyabette belirgin biçimde artar; tiroit hastalıkları, Parkinson hastalığı ve kalp hastalıkları ile bir yaralanma, kırık ya da ameliyat sonrası omzun uzun süre hareketsiz kalması da riski artırır [1][2].
Tanı
Tanı çoğunlukla öykü ve muayeneyle konur: kolun kendi kaldırılışı ile dışarıdan hareket ettirilişi karşılaştırılır; donuk omuzda ikisi de kısıtlıdır [2]. Röntgen kapsülü göstermez, ama kireçlenme gibi başka kemik sorunlarını dışlamak için istenir. Rotator manşet yırtığı gibi yumuşak doku sorunlarından kuşku varsa MR ya da ultrason kullanılabilir [2].
Tedavi
Amaç, hastalık doğal seyrini tamamlarken ağrıyı kontrol etmek ve hareketi korumak ya da geri kazandırmaktır; çoğu hasta ameliyatsız yöntemlerle düzelir [1][2].
- Ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar; erken dönemde çok ağrılı hareketlerden kaçınma [1]
- Eklem içine kortizon: hastalığın ilk yılında yapılan enjeksiyon kısa dönemde ağrı ve işlev açısından diğer yöntemlerden daha iyi sonuç vermiştir; ev egzersiziyle birlikte yararı artar [3]
- Fizyoterapi ve ev egzersizleri: hafif germe ve hareket açıklığı egzersizleri temeldir; Cochrane incelemesine göre tek başına ilk haftalarda enjeksiyon kadar hızlı rahatlatmayabilir, ama 6–12 aylık sonuçlarda fark küçüktür [4]
- Hidrodilatasyon: kapsülü germek için eklem içine sıvı verilmesi; kısa süreli iyileşme sağlayabilir, uzun dönemdeki yeri henüz net değildir [2][5]
Ameliyat ne zaman?
Aylarca süren ameliyatsız tedaviye rağmen belirgin sertlik sürüyorsa, genel anestezi altında omzun kontrollü hareket ettirilmesi (manipülasyon) ya da artroskopik (kapalı) yöntemle sıkışmış kapsülün gevşetilmesi düşünülebilir; sonrasında da fizyoterapiye devam edilir [2].
Ne kadar sürer?
Donuk omuz yavaş iyileşir; süre aylar, hatta yıllar olabilir, ama ağrı ve sertlik genellikle sonunda geçer [1]. Toplam süreç bazı hastalarda üç yıla kadar uzayabilir [2]. Fizyoterapi programları genellikle en az 6 hafta sürer [1]. Ameliyat olanlarda toplam toparlanma çoğunlukla 6 hafta ile 3 ay arasındadır [2].
Ağrıyı belirgin artıran zorlayıcı hareketlerden kaçınılır, ama omuz hafif egzersizlerle hareket ettirilmeye devam edilir; egzersizler fizyoterapist tarafından öğretildikten sonra evde düzenli uygulanır [1].
Donuk omuz sanıp geçiştirmemeniz gerekenler
Donuk omuz yavaş gelişir; aşağıdakiler başka ve daha ciddi bir sorunu düşündürebilir ve hemen tıbbi yardım gerektirir [6]:
- Ani başlayan ya da çok şiddetli omuz ağrısı
- Kolun hiç hareket ettirilememesi
- Omzun şeklinin değişmesi ya da belirgin şişlik
- Kolda karıncalanma, uyuşma ya da kolun sıcak veya soğuk hissedilmesi
- Düşme ya da darbe sonrası başlayan ağrı
- Omuz ağrısına ateş ya da genel halsizliğin eşlik etmesi
- Omuz ya da kol ağrısına (özellikle sol kolda) göğüs ağrısı ya da baskısı, nefes darlığı veya terleme eşlik ediyorsa: kalp krizi belirtisi olabilir; hemen acil yardım çağırın (Kuzey Kıbrıs ve Türkiye'de 112) [7]
Sık sorulan sorular
- Donuk omuz kendiliğinden geçer mi?
- Çoğu hastada evet; aylar hatta birkaç yıl sürebilir. Tedavi bu dönemi daha az ağrılı ve daha işlevsel geçirmenize yardımcı olur [1][2].
- Ne kadar sürer?
- Donma, donuk ve çözülme evrelerinin toplamı genellikle bir ile üç yıl arasındadır; kişiden kişiye değişir [2].
- Şeker hastalığıyla ilişkili mi?
- Evet; diyabeti olanlarda risk belirgin yüksektir, nedeni tam bilinmiyor [1][2].
- Kortizon iğnesi iyi gelir mi?
- Özellikle erken ve ağrılı dönemde kısa vadede ağrıyı azalttığı ve hareketi kolaylaştırdığı gösterilmiştir; en iyi sonuç ev egzersiziyle birlikte alınır [3][4].
- Ameliyat gerekir mi?
- Nadiren; aylarca süren uygun tedaviye rağmen sertlik sürerse düşünülür [2].
Kliniğimizde önce omzunuzun hangi evrede olduğunu belirleriz: erken, çok ağrılı dönemde ağrıyı, sertlik döneminde hareketi öne alırız.
Kaynaklar
- Frozen shoulder. NHS (nhs.uk), 2024. nhs.uk
- Frozen Shoulder. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Comparison of Treatments for Frozen Shoulder: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Network Open (Challoumas D, et al.), 2020. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Manual therapy and exercise for adhesive capsulitis (frozen shoulder). Cochrane Database of Systematic Reviews (Page MJ, et al.), 2014. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Efficacy of hydrodilatation in frozen shoulder: a systematic review and meta-analysis. British Medical Bulletin (Poku D, et al.), 2023. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Shoulder pain. NHS (nhs.uk), 2023. nhs.uk
- Heart attack. NHS (nhs.uk), 2026. nhs.uk
Bu yazı genel bilgi içindir; muayenenin ve görüntülemenin yerini tutmaz. Kendinize ait bir yakınmanız varsa hekime başvurun.
Bu alandaki diğer yazılar
- Bursit nedir, neden olur? Dirsek bursiti, belirtileri ve tedavisi
- Köprücük kemiği kırığı: kolluk mu, ameliyat mı?
- Omuz ağrısı ve rotator manşet sorunları: ameliyat gerekir mi?
- Omuzda kireçlenme (kalsifik tendinit): neden olur, nasıl tedavi edilir?
- Omuz çıkığı: yerine takıldıktan sonra ne olur, ameliyat gerekir mi?
- Omuz ağrısı: neden olur, ne iyi gelir, hangi bölüm bakar?
- Tendinit (tendon iltihabı): neden olur, nasıl geçer, ne iyi gelir?
- Tenisçi dirseği: kortizon, PRP ve ameliyat ne işe yarar?