شکستگی‌های پا بیشتر استخوانهای کف پا (متاتارس‌ها) و انگشتان پا را درگیر میکنند؛ درد، تورم و کبودی ایجاد میکنند و تشخیص با عکس رادیولوژی تأیید میشود [2][3]. بیشتر آن‌ها بدون جراحی خوب می‌شوند: انگشتان کوچک با چسب به انگشت کناری بسته می‌شوند و کفش با زیرهٔ سفت پوشیده میشود و در شکستگی استخوانهای کف پا از گچ یا بوت طبی استفاده میشود [2][3]. شکستگی انگشتان معمولاً ظرف ۴ تا ۶ هفته خوب میشود و شکستگی استخوانهای کف پا ظرف ۶ تا ۸ هفته به اندازه‌ای جوش می‌خورد که بتوان روی پا وزن گذاشت؛ شکستگی شست پا، شکستگی‌های باز یا جابه‌جاشده و شکستگی جونز به پیگیری دقیق‌تری نیاز دارند [1][2][3].
شکستگی پا و انگشت پا چیست و چگونه رخ می‌دهد؟
در بخش جلویی پا پنج استخوان کف پا (متاتارس) و ۱۴ استخوان انگشت قرار دارد [2]. شایع‌ترین شکستگی پا شکستگی انگشتان است [3].
علت‌های اصلی عبارت‌اند از برخورد پا با جسمی سخت، افتادن جسمی سنگین روی انگشتان، له‌شدگی یا پیچ خوردن پا و سقوط از ارتفاع [2][3][4]. شکستگی‌های استرسی که با فشار تکراری ایجاد می‌شوند موضوع نوشته‌ای جداگانه است [2].
شکستگی پا چگونه تشخیص داده میشود؟
شایع‌ترین علائم درد و تورم است [2]. اینکه چقدر میتوان روی پا وزن گذاشت به شدت شکستگی و میزان تحمل درد فرد بستگی دارد [4]. ممکن است مطمئن نباشید که انگشت شکسته یا فقط کوفته شده است؛ درمان در هر دو حالت معمولاً یکسان است [1].
شکستگی درمان‌نشده ممکن است به درد مزمن پا بینجامد؛ اگر فکر می‌کنید شکستگی دارید، هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید [2]. نشانه‌های زیر شکستگی را مطرح می‌کند [1][2][4]:
- کبودی‌ای که ممکن است به بخش‌های مجاور پا گسترش یابد
- درد هنگام راه رفتن و وزن گذاشتن روی پا
- حساسیت به لمس در یک نقطه روی استخوان
چه زمانی عکس رادیولوژی لازم است؟
تشخیص با عکس رادیولوژی تأیید میشود؛ از پا یا انگشت از سه نما عکس گرفته میشود [3][4]. پس از پیچ‌خوردگی، قوانین اتاوا به تصمیم‌گیری دربارهٔ لزوم عکس کمک می‌کند [4]: اگر درد بخش میانی پا با حساسیت در قاعدهٔ استخوان پنجم کف پا یا روی استخوان ناوی همراه باشد، یا بلافاصله پس از آسیب و هنگام معاینه نتوان روی پا وزن گذاشت، از پا عکس گرفته میشود [3].
اگر انگشت آسیبدیده شست نباشد، استخوان بیرون نزده باشد، انگشت کج نشده باشد و زخمی وجود نداشته باشد، پزشکان معمولاً توصیه میکنند درمان در خانه شروع شود؛ اگر درد و تورم پس از پنج روز کم نشود، پزشک ممکن است عکس رادیولوژی درخواست کند [1]. آسیب‌های مفصلی بخش میانی پا (آسیب لیسفرانک) اغلب نادیده می‌مانند؛ در صورت شک، عکس در حالتی گرفته میشود که وزن روی پا است [4].
شکستگی انگشت پا: چگونه بسته میشود و آیا گچ لازم است؟
بیشتر شکستگی‌های انگشت را میتوان بدون جراحی درمان کرد [2][4]. در انگشتان کوچک، از جمله انگشت کوچک پا، درمان اولیه بستن انگشت به انگشت کناری با چسب، پوشیدن کفش با زیرهٔ سفت و راه رفتن در حدی است که درد اجازه می‌دهد؛ گچ یا بوت بیشتر در شکستگی شست پا به کار می‌رود [3].
برای بستن، تکهٔ کوچکی پنبه یا گاز میان انگشت دردناک و انگشت کناری بگذارید و دو انگشت را با چسب به هم ببندید؛ این بانداژ ۲ تا ۳ هفته میماند [1]. اگر انگشت کج شده یا انگشت آسیبدیده شست است، آن را نبندید [1].
کفش با زیرهٔ سفت بسته به منبع ۲ تا ۶ یا ۴ تا ۶ هفته استفاده میشود [3][4]. دربارهٔ مسکّن میتوان با داروساز یا پزشک مشورت کرد [1]. این کارها در خانه توصیه میشود [1]:
- استراحت دادن به پا و بالا نگه داشتن آن تا زمانی که متورم است
- در روزهای نخست، گذاشتن یخِ پیچیده در حوله هر چند ساعت یک بار و تا ۲۰ دقیقه
- پوشیدن کفش پهن، تخت و با زیرهٔ سفت؛ پرهیز از کفش تنگ و نوک‌تیز
- پرهیز از راه رفتن طولانی در روزهای نخست؛ کنار گذاشتن ورزش‌هایی مانند فوتبال به مدت ۶ هفته یا تا زمانی که درد برطرف شود
شکستگی شست پا، شکستگی‌های جابه‌جاشده و شکستگی باز
شست پا به دلیل نقشی که در تحمل وزن دارد با دقت بیشتری پیگیری میشود [4]. شکستگی آن معمولاً ۲ تا ۳ هفته با گچ کوتاهی که میتوان با آن راه رفت یا با بوت طبی درمان میشود؛ پس از آن، اگر شکایت چشمگیری نباشد، درمان با بستن انگشت و کفش با زیرهٔ سفت ۳ تا ۴ هفته ادامه می‌یابد [3]. بهبودی معمولاً ۴ تا ۶ هفته طول می‌کشد؛ بازگشت به کار و ورزش ممکن است ۶ تا ۸ هفته زمان ببرد [3].
اگر دو سر استخوان از هم جدا شده (شکستگی جابه‌جاشده) و انگشت کج به نظر می‌رسد، ممکن است لازم باشد پزشک شکستگی را با بی‌حسی موضعی جا بیندازد [2]. شکستگی همراه با دررفتگی، شکستگی‌های جابه‌جاشده‌ای که سطح مفصل را درگیر کرده‌اند و در کودکان شکستگی‌های صفحهٔ رشد را متخصص ارتوپدی ارزیابی می‌کند [3].
اگر پوست باز شده باشد (شکستگی باز)، باکتری‌ها ممکن است وارد زخم شوند و در استخوان عفونت ایجاد کنند؛ درمان فوری لازم است [2].
شکستگی استخوان کف پا (متاتارس): بوت، گچ یا جراحی
در بیشتر شکستگی‌های استخوانهای کف پا، در آغاز پا بالا نگه داشته و وزن‌گذاری محدود میشود و سپس در گچ یا بوت طبی وزن‌گذاری به‌تدریج افزایش می‌یابد [2]. در شکستگی‌های تنهٔ استخوان ابتدا از آتل و عصای زیربغل استفاده میشود؛ اگر شکستگی در عکس رادیولوژی پیگیری پایدار باشد، گچی که میتوان با آن راه رفت یا بوت جایگزین میشود [3]. مدت استفاده از گچ، بوت یا کفش با زیرهٔ سفت بسته به منبع ۳ تا ۶ یا ۴ تا ۶ هفته است [3][4].
جراحی معمولاً لازم نیست؛ اگر چند استخوان کف پا با هم شکسته باشند و پا تغییر شکل داده یا ناپایدار باشد، ممکن است لازم شود [2].
استخوان پنجم کف پا: شکستگی کندهشدگی و شکستگی جونز
حدود ۳۰ درصد شکستگی‌های استخوانهای کف پا در قاعدهٔ استخوان پنجم است؛ یعنی استخوانی که به انگشت کوچک می‌رسد [5]. این شکستگی بیشتر زمانی رخ می‌دهد که پا و مچ پا به سمت پایین و داخل می‌چرخند [2].
در شکستگی کندهشدگی (اَوالژن)، رباطی که به قاعدهٔ استخوان می‌چسبد قطعهٔ کوچکی از استخوان را جدا می‌کند [2]. موارد بدون جابه‌جایی معمولاً با بانداژ فشاری و وزن‌گذاری در حد تحمل و موارد با جابه‌جایی کمتر از ۳ میلی‌متر معمولاً با دو هفته بوت طبی درمان می‌شوند؛ بهبودی ۴ تا ۸ هفته طول می‌کشد [3]. در یک کارآزمایی تصادفی‌شده در یک مرور نظام‌مند، بیمارانِ دچار این شکستگی‌ها که به جای بی‌حرکت‌سازی درمان عملکردیِ زودهنگام گرفتند زودتر به کار بازگشتند (۱۱ روز در برابر ۲۸ روز) و دیگر نتایج مشابه بود [5].
شکستگی جونز شکستگی عرضی در قاعدهٔ همان استخوان و در ناحیه‌ای نزدیک‌تر به تنهٔ آن است؛ چون خون‌رسانی این ناحیه ضعیف است، جوش خوردن ممکن است به تأخیر بیفتد و میزان جوش نخوردن بالا است [2][3]. در درمان بدون جراحی ابتدا آتل و سپس ۶ تا ۸ هفته گچ کوتاه پا بدون وزن‌گذاری به کار می‌رود؛ بی‌حرکت‌سازی معمولاً ۶ تا ۱۰ هفته و بهبودی تا ۱۲ هفته طول می‌کشد [3]. اگر نگرانی از تأخیر در جوش خوردن وجود داشته باشد یا فرد بسیار فعال باشد (برای نمونه ورزشکار رقابتی)، ممکن است جراحی به‌عنوان درمان اولیه توصیه شود [2]. در یک کارآزمایی تصادفی‌شده در همان مرور، در شکستگی‌های بخشی از قاعده که به تنهٔ استخوان نزدیک‌تر است، جراحی نتیجهٔ بهتری از بی‌حرکت‌سازی داشت [5].
چند روزه خوب میشود و چه چیزی کمک می‌کند؟
شکستگی انگشتان معمولاً ظرف ۴ تا ۶ هفته خوب میشود، اما گاهی چند ماه طول می‌کشد [1]. ممکن است ۶ تا ۸ هفته طول بکشد تا بتوان با کفش معمولی راحت راه رفت؛ دردناک و متورم ماندن انگشت به مدت ۳ تا ۶ ماه طبیعی است [2]. شکستگی استخوانهای کف پا معمولاً ظرف ۶ تا ۸ هفته به اندازه‌ای جوش می‌خورد که بتوان روی پا وزن گذاشت، اما ممکن است بیشتر طول بکشد [2].
استخوان شکسته برای جوش خوردن به تغذیهٔ کافی نیاز دارد: بهترین راه تأمین آن، رژیم غذایی سالم و متعادلی است که پروتئین، کلسیم و ویتامینهای C و D داشته باشد؛ مکملهای غذایی بیش از نیاز روزانه مؤثر نیستند [7]. شکستگی در افراد سیگاری دیرتر خوب میشود [6]؛ تنباکو یا نیکوتین به هر شکل ترمیم استخوان را مهار می‌کند و احتمال جوش نخوردن را بالا می‌برد [7].
اگر درد و تورم پس از پنج روز کم نشده یا پس از شش هفته راه رفتن هنوز دردناک است، به پزشک مراجعه کنید [1]. ترمیم شکستگی و مراقبت از گچ در نوشته‌ای جداگانه توضیح داده شده است.
چه زمانی نباید منتظر ماند
شکستگی‌ها از طریق اورژانس بیمارستان ارزیابی می‌شوند؛ نیازی به نوبت نیست. در موارد زیر بدون تأخیر مراجعه کنید؛ در پنج مورد نخست مستقیم به اورژانس بروید [1][2]:
- اگر فکر می‌کنید شست پایتان شکسته است
- اگر انگشت در زاویه‌ای غیرعادی قرار گرفته یا شکل پا تغییر کرده است
- اگر استخوان از پوست بیرون زده است
- اگر در انگشت یا پا گزگز یا بی‌حسی دارید
- اگر آسیبدیده کودک است؛ آسیب انگشت کودک را خودتان درمان نکنید
- اگر بریدگی یا زخم بدی وجود دارد یا درد شدید است
- اگر دیابت دارید و انگشت پایتان آسیب دیده است
پرسش‌های پرتکرار
- آیا شکستگی انگشت پا گچ گرفته میشود؟
- در شکستگی انگشتان کوچک، درمان معمولاً بستن انگشت به انگشت کناری با چسب و پوشیدن کفش با زیرهٔ سفت است [3]. در شکستگی شست پا ممکن است ۲ تا ۳ هفته از گچ کوتاهی که میتوان با آن راه رفت یا از بوت طبی استفاده شود [3].
- انگشت شکستهٔ پا را در خانه چگونه ببندیم؟
- تکهٔ کوچکی پنبه یا گاز میان دو انگشت گذاشته میشود و انگشت شکسته با چسب به انگشت کناری بسته میشود؛ این بانداژ ۲ تا ۳ هفته میماند [1]. اگر انگشت کج شده یا انگشت آسیبدیده شست است، آن را نبندید و به اورژانس مراجعه کنید [1].
- پای شکسته چه مدت در گچ یا بوت میماند؟
- به استخوان شکسته بستگی دارد: در شکستگی تنهٔ استخوانهای کف پا ۳ تا ۶ هفته [3][4]، در شکستگی کندهشدگی استخوان پنجم کف پا معمولاً دو هفته بوت، و در شکستگی جونز ۶ تا ۱۰ هفته گچ لازم است [3].
- شکستگی پا و انگشت پا در چند هفته جوش می‌خورد؟
- شکستگی انگشتان معمولاً ظرف ۴ تا ۶ هفته خوب میشود، اما گاهی چند ماه طول می‌کشد [1]. شکستگی استخوانهای کف پا معمولاً ظرف ۶ تا ۸ هفته به اندازه‌ای جوش می‌خورد که بتوان روی پا وزن گذاشت [2]؛ در شکستگی جونز بهبودی ممکن است تا ۱۲ هفته طول بکشد [3].
- برای شکستگی پا چه چیزی خوب است و کدام غذاها به جوش خوردن کمک میکنند؟
- رژیم غذایی سالم و متعادلی که پروتئین، کلسیم و ویتامینهای C و D داشته باشد توصیه میشود؛ مکملهای بیش از نیاز روزانه مؤثر نیستند [7]. شکستگی در افراد سیگاری دیرتر خوب میشود [6]. استراحت دادن به پا، بالا نگه داشتن آن تا زمانی که متورم است و گذاشتن یخ در روزهای نخست نیز توصیه میشود [1].
این نوشته یک خلاصهٔ کلی است؛ تصمیم دربارهٔ تشخیص و درمان با ارزیابی پزشکی که شما را معاینه می‌کند گرفته میشود.
منابع
- Broken toe. NHS (nhs.uk), 2026. nhs.uk
- Toe and Forefoot Fractures. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Diagnosis and Management of Common Foot Fractures. American Family Physician (Bica D, et al.), 2016. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Common Foot Fractures. American Family Physician (Silver S, et al.), 2024. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Fifth Metatarsal Fracture–A Systematic Review of the Treatment of Fractures of the Base of the Fifth Metatarsal Bone. Deutsches Ärzteblatt International (Herterich V, et al.), 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Smoking and Musculoskeletal Health. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Nonunions. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
این نوشته برای اطلاعات عمومی است و جای معاینه و تصویربرداری را نمی‌گیرد. اگر خودتان مشکلی دارید، به پزشک مراجعه کنید. معاینه و مشاوره به زبان‌های ترکی و انگلیسی انجام میشود.
نوشته‌های دیگر در این زمینه
- پارگی تاندون آشیل: جراحی یا آتل؟
- پیچ‌خوردگی مچ پا: چه زمانی عکس رادیولوژی لازم است؟
- هالوکس والگوس (برآمدگی کنار شست پا): چه زمانی جراحی لازم است؟
- صافی کف پا: آیا در کودکان برطرف میشود؟ کفی و جراحی چه زمانی لازم است؟
- درد پا (کف، پاشنه و روی پا): علت چیست و چه چیزی کمک می‌کند؟
- فرورفتن ناخن در گوشت: چرا ایجاد میشود، چگونه خوب میشود و چه زمانی جراحی لازم است؟
- خار پاشنه و فاشئیت پلانتار: درد پاشنه چرا ایجاد میشود و چگونه برطرف میشود؟