شکستگی نه در چند روز، بلکه طی چند هفته خوب میشود: برخی شکستگی‌ها، مانند شکستگی انگشتان دست، در ۳ تا ۴ هفته و برخی دیگر در ۶ تا ۸ هفته یا چند ماه جوش می‌خورند [1]. استخوان کودکان بهطور کلی سریعتر جوش میخورد؛ سیگار، دیابت، تغذیهٔ ناکافی و حرکت دادن زودهنگام شکستگی جوش خوردن را به تأخیر می‌اندازد [2][3]. اگر در مدتی که عضو در گچ است درد رو به افزایش، بی‌حسی، تغییر رنگ انگشتان یا ناتوانی در حرکت دادن انگشتان وجود داشته باشد، باید بدون تأخیر مراجعه کرد [4][5][6].
شکستگی چگونه جوش میخورد؟
برای جوش خوردن شکستگی سه چیز لازم است: جا انداختن دو سر شکستگی و بی‌حرکت نگه داشتن آن‌ها، رسیدن خون کافی به ناحیه و تغذیهٔ کافی [3]. بهبودی در سه مرحله رخ می‌دهد [2]:
- مرحلهٔ التهاب: بلافاصله پس از شکستگی شروع میشود و چند روز طول میکشد. خون در محل شکستگی لخته میشود؛ لخته پایداری اولیه را فراهم میکند و چارچوب استخوان تازه را می‌سازد
- مرحلهٔ ساخت استخوان: جای لخته را کالوس نرم می‌گیرد که از بافت فیبری و غضروف ساخته شده است؛ کالوس نرم نیز به استخوان سخت (کالوس سخت) تبدیل میشود. کالوس سخت چند هفته پس از شکستگی در عکس رادیولوژی دیده میشود
- مرحلهٔ بازسازی: چند ماه ادامه دارد. استخوان متراکم میشود و به شکل پیشین خود بازمی‌گردد؛ گردش خون ناحیه بهتر میشود
شکستگی چند روزه خوب میشود؟
شکستگی از همان لحظه‌ای که رخ می‌دهد شروع به جوش خوردن میکند؛ اما این مدت نه با روز، بلکه با هفته سنجیده میشود [1][2]. برخی شکستگی‌ها، مانند شکستگی انگشتان دست، در ۳ تا ۴ هفته خوب می‌شوند؛ برخی دیگر ممکن است ۶ تا ۸ هفته، چند ماه (بهطور میانگین ۳ تا ۶ ماه) یا بیشتر طول بکشند [1]. جوش خوردن استخوان تا حد چشمگیر معمولاً ۶ تا ۱۲ هفته زمان می‌برد [2]. بهبودی شکستگی دست یا مچ دست معمولاً حدود ۶ تا ۸ هفته طول میکشد و در آسیب‌های شدید ممکن است طولانیتر شود [5].
این مدت بسته به استخوان، سن و نوع آسیب فرق میکند. خون‌رسانی برخی استخوان‌ها، مانند استخوان‌های انگشتان پا، بسیار خوب است؛ اما خون‌رسانی برخی دیگر، مانند انتهای بالایی استخوان ران در نزدیکی مفصل لگن و استخوان اسکافوئید در مچ دست، محدود است [3]. استخوان کودکان بهطور کلی سریعتر از بزرگسالان جوش میخورد [2]؛ سن بالا و شکستگی‌های باز و پیچیده جوش خوردن را دشوارتر میکنند [3].
درد بیشتر وقتها مدت‌ها پیش از آن برطرف میشود که شکستگی به اندازه‌ای محکم شود که فشار فعالیت‌های معمول را تحمل کند [1]. مدت‌های ویژهٔ شکستگی مچ دست، مچ پا، ترقوه و لگن و شکستگی ساعد در کودکان در نوشته‌های مربوط آمده است؛ شکستگی‌های پا و انگشتان پا و شکستگی‌های استرسی نیز در نوشته‌های جداگانه شرح داده شده‌اند.
چه چیزی به جوش خوردن شکستگی کمک میکند و چه چیزی آن را به تأخیر می‌اندازد؟
بی‌حرکت نگه داشتن شکستگی بخش اصلی درمان است [2]. در تغذیه، آنچه توصیه میشود رژیم غذایی سالم و متعادلی است که پروتئین، کلسیم، ویتامین C و ویتامین D داشته باشد؛ مکملهایی که از نیاز روزانه فراتر میروند مؤثر نیستند [3]. هیچ‌یک از منابعِ به‌کاررفته خوراکی یا فراوردهٔ گیاهی ویژهای را که جوش خوردن را تندتر کند نام نمی‌برد [1][2][3]؛ خوراکی‌های دارای کلسیم و ویتامین D در نوشتهٔ پوکی استخوان آمده‌اند.
مهم‌ترین عواملی که جوش خوردن را کند میکنند یا مانع آن می‌شوند این‌ها هستند [2][3]:
- حرکت کردن دو سر شکستگی و وزن گذاشتن زودهنگام
- سیگار و نیکوتین به هر شکل (از جمله سیگار الکترونیکی، آدامس و برچسب نیکوتین)
- دیابت، کم‌کاری تیروئید، بیماری‌های عروقی و کم‌خونی شدید
- تغذیهٔ ناکافی و پایین بودن کلسیم و ویتامین D
- داروهای کورتونی، دیگر داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی و مسکّن‌های ضدالتهاب؛ دربارهٔ فایده و خطر این داروها باید با پزشک صحبت شود
- سن بالا و عفونت
گچ و آتل (نیمگچ) چه کاری میکنند؟
گچ رایج‌ترین روش درمان شکستگی است: بسیاری از شکستگی‌ها وقتی دو سر استخوان جا انداخته شود و با گچ در وضعیت درست نگه داشته شود، با موفقیت جوش می‌خورند [1]. گچ و آتل استخوان‌ها را در جای خود نگه می‌دارند و درد، تورم و گرفتگی عضله را کم میکنند [4]. در برخی شکستگی‌ها جراحی لازم است [1][5]؛ برداشتن پلاک و پیچ‌هایی که در جراحی گذاشته می‌شوند در نوشته‌ای جداگانه بررسی شده است.
آتل که به آن نیمگچ هم می‌گویند، نسبت به گچ حمایت کمتری فراهم میکند، اما تنظیم آن با تورم آسان‌تر است [4]. در آسیب‌های تازه بیشتر وقتها نخست آتل بسته میشود و با فروکش کردن تورم ممکن است گچ کامل جای آن را بگیرد [4].
مراقبت از گچ: تورم در گچ و خیس شدن
تورم ناشی از آسیب ممکن است در ۴۸ تا ۷۲ ساعت نخست درون گچ فشار ایجاد کند و باعث شود گچ تنگ به نظر برسد؛ کم کردن تورم درد را سبک‌تر میکند [4]. گچ نباید خیس شود: رطوبت گچ را ضعیف میکند و نمدار ماندن لایهٔ نرمی که روی پوست قرار دارد نیز ممکن است پوست را تحریک کند [4][6]. نکته‌هایی که باید رعایت شوند [4][6]:
- در ۲۴ تا ۷۲ ساعت نخست دست یا پا را با بالش بالاتر از سطح قلب نگه دارید
- انگشتان دست یا پا را زیاد و به‌آرامی حرکت دهید؛ این کار از خشکی جلوگیری میکند
- یخ را در کیسهٔ پلاستیکی خشک بگذارید و آن را شل، در سطح محل آسیب، دور گچ بپیچید
- هنگام دوش گرفتن گچ را با دو لایه پلاستیک یا پوشش ضدآب بپوشانید؛ حتی اگر پوشیده است آن را در آب فرو نبرید و زیر آب روان نگیرید
- لایهٔ نرم درون گچ را بیرون نکشید؛ لبه‌های گچ را بدون پرسیدن از پزشک نشکنید و نبُرید
- اگر گچ نرم شده، ترک خورده یا شکسته است، بدون تأخیر مراجعه کنید
خارش زیر گچ چرا ایجاد میشود و چگونه برطرف میشود؟
منابع علت خارش را به‌تفصیل توضیح نمی‌دهند؛ تنها بیان میکنند که لایهٔ نرمِ نمدار و جسمی که درون گچ افتاده باشد ممکن است پوست را تحریک کند [4].
برای خاراندن، چوب‌لباسی سیمی، خط‌کش یا هیچ جسم دیگری را درون گچ فرو نکنید؛ این کار ممکن است به زخم پوست و عفونت بینجامد [4][5][6]. روی پوستی که می‌خارد پودر یا دئودورانت هم نزنید [4]. برای کم کردن خارش میتوان سشوار را روی حالت باد سرد امتحان کرد [6]. اگر خارش برطرف نمی‌شود، چیزی درون گچ افتاده یا پوست اطراف گچ قرمز شده است، به پزشک مراجعه کنید [4].
گچ کی باز میشود و پس از آن چه انتظاری باید داشت؟
گچ یا آتل تا زمانی می‌ماند که استخوان کاملاً جوش بخورد و بتواند خود را نگه دارد؛ این مدت بسته به شکستگی از چند هفته تا چند ماه فرق میکند [4]. گچ را خودتان باز نکنید: ممکن است پوستتان را ببُرید یا بهبودی را مختل کنید [4]. گچ با اره‌ای بریده میشود که می‌لرزد اما نمی‌چرخد؛ لایهٔ نرم درون گچ از پوست محافظت میکند [4]. این کار سریع و بدون درد است، هرچند اره پرسروصدا است [6].
پس از باز شدن گچ، پوست زیر آن ممکن است خشک و پوسته‌پوسته به نظر برسد [6]. در مدتی که عضو در گچ است قدرت عضله و حرکت مفصل کم میشود؛ دست یا مچ دست ممکن است خشک و ضعیف باشد [1][5]. ورزش‌ها قدرت عضله و حرکت مفصل را بازمی‌گردانند؛ فیزیوتراپیست می‌تواند کمک کند، اما خشکی و ضعف گاهی چند ماه یا بیشتر طول میکشد [1][5]. پس از آن نیز ممکن است لازم باشد حرکت محدود بماند تا استخوان برای فعالیت‌های معمول به اندازهٔ کافی محکم شود [1].
دیر جوش خوردن و جوش نخوردن چیست؟
اگر شکستگی دیرتر از معمول جوش بخورد به آن دیر جوش خوردن و اگر اصلاً جوش نخورد به آن جوش نخوردن (نان‌یونیون) می‌گویند [3]. در شکستگیِ جوش‌نخورده، مدت‌ها پس از برطرف شدن درد اولیه هنوز در محل شکستگی درد وجود دارد؛ تشخیص زمانی داده میشود که در تصویربرداری‌های پیاپی طی چند ماه پیشرفتی دیده نشود [3]. بی‌حرکت نگه داشتن شکستگی و دستگاه‌های تحریک استخوان که از روی پوست به کار میروند گزینه‌های غیرجراحی‌اند؛ در جراحی شکستگی دوباره تثبیت میشود و ممکن است از پیوند استخوان استفاده شود [3].
چه زمانی نباید منتظر ماند
به بالا رفتن فشار درون عضله که جریان خون را محدود میکند سندرم کمپارتمان می‌گویند؛ ممکن است پس از یک آسیب یا زمانی که باند یا گچ بیش از حد تنگ است ناگهان شروع شود و هرچه زودتر به جراحی نیاز دارد [7]. علائم آن درد شدید در عضله (که ممکن است با کشیده شدن عضله بیشتر شود)، تورم، بی‌حسی، ضعف یا گزگز، سفتی و دشواری در حرکت دادن آن ناحیه است [7].
اگر در مدتی که عضو در گچ یا آتل است یکی از موارد زیر وجود دارد، بدون انتظار برای نوبت به اورژانس مراجعه کنید [4][5][6][7]:
- درد رو به افزایش یا شدید و احساس اینکه گچ بیش از حد تنگ است
- بی‌حسی، گزگز، سوزش یا احساس سوزن‌سوزن شدن در دست یا پا
- تورم بیش از حد انگشتان دست یا پا در انتهای گچ
- بسیار رنگ‌پریده، سفید یا آبی به نظر رسیدن انگشتان
- ناتوانی در حرکت دادن انگشتان دست یا پا بهطور ارادی
- بوی بد یا ترشح از گچ
- تب بالا یا لرز
- ترک خوردن، شکستن، نرم شدن یا گشاد شدن گچ
پرسش‌های پرتکرار
- شکستگی دست چند روزه خوب میشود؟
- بهبودی شکستگی دست یا مچ دست معمولاً حدود ۶ تا ۸ هفته طول میکشد و اگر دست یا مچ آسیب شدیدی دیده باشد ممکن است طولانیتر شود [5]. استخوان کودکان بهطور کلی سریعتر از بزرگسالان جوش میخورد [2].
- آیا خوراکیهایی هست که به جوش خوردن شکستگی کمک کند؟
- منابع خوراکی ویژهای را نام نمیبرند؛ تغذیهٔ متعادلی را که پروتئین، کلسیم و ویتامینهای C و D داشته باشد توصیه میکنند و بیان میکنند مکملهایی که از نیاز روزانه فراتر میروند مؤثر نیستند [3]. سیگار و نیکوتین به هر شکل بهبود استخوان را مهار میکند [3].
- آتل (نیمگچ) کی باز میشود؟
- آتل بیشتر وقتها در آسیب تازه نخست بسته میشود و با فروکش کردن تورم ممکن است گچ کامل جای آن را بگیرد [4]. گچ یا آتل تا زمانی استفاده میشود که استخوان کاملاً جوش بخورد و بتواند خود را نگه دارد؛ آن را خودتان باز نکنید [4].
این نوشته یک خلاصهٔ کلی است؛ تصمیم دربارهٔ تشخیص و درمان با ارزیابی پزشکی که شما را معاینه میکند گرفته میشود.
منابع
- Fractures (Broken Bones). American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), 2025. orthoinfo.org
- Bone Healing. American College of Foot and Ankle Surgeons (FootHealthFacts), n.d.. foothealthfacts.org
- Nonunions. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), 2023. orthoinfo.org
- Care of Casts and Splints. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), 2024. orthoinfo.org
- Broken arm or wrist. NHS (nhs.uk), 2023. nhs.uk
- Patient information: A guide to your orthopaedic cast. Calderdale and Huddersfield NHS Foundation Trust, n.d.. cht.nhs.uk
- Compartment syndrome. NHS (nhs.uk), 2026. nhs.uk
این نوشته برای اطلاعات عمومی است و جای معاینه و تصویربرداری را نمی‌گیرد. اگر خودتان مشکلی دارید، به پزشک مراجعه کنید. معاینه و مشاوره به زبان‌های ترکی و انگلیسی انجام میشود.
نوشته‌های دیگر در این زمینه
- شکستگی مچ پا: گچ یا جراحی، و چه زمانی میتوان روی پا وزن گذاشت؟
- خارج کردن پلاتین پس از شکستگی: آیا لازم است و چه خطرهایی دارد؟
- کشیدگی و پارگی عضله: چگونه تشخیص داده میشود و چقدر طول میکشد؟
- پوکی استخوان (استئوپروز): چگونه تشخیص داده میشود و چگونه از شکستگی پیشگیری میشود؟
- شکستگی استرسی (شکستگی ناشی از خستگی): علائم آن چیست و چگونه خوب میشود؟