دردی که از خودِ مفصل لگن سرچشمه میگیرد بیشتر در جلو، در کشالهٔ ران، حس میشود؛ شایع‌ترین علت درد سمت بیرونی لگن سندرم درد تروکانتر بزرگ (بورسیت) است و درد باسن ممکن است از کمر انتشار یافته باشد [3]. اگر درد طی دو هفته بهتر نشود، بدتر شود یا خواب و کارهای روزمره را مختل کند، به پزشک مراجعه میشود [1]. درد شدید و ناتوانی در راه رفتن پس از زمین خوردن، و نیز لگنِ گرم و متورم همراه با تب، باید بدون انتظار ارزیابی شود [1].
درد لگن کجا حس میشود و به کجا می‌زند؟
همه از «درد لگن» یک جا را در نظر ندارند؛ محل درد دربارهٔ علت آن سرنخ می‌دهد [3]. درد ممکن است به جای دیگری هم بزند: مشکلات لگن گاهی در ران یا زانو حس میشود [6]؛ درد سیاتیک که از کمر سرچشمه میگیرد از باسن به پشت پا و بیشتر وقت‌ها تا کف پا پایین می‌رود [5]. درد بیشتر در یکی از این سه ناحیه است [3]:
- جلو، در کشالهٔ ران: دردی که از خودِ مفصل لگن سرچشمه میگیرد بیشتر اینجا است [3]
- سمت بیرونی، روی برآمدگی استخوانی لگن: شایع‌ترین علت سندرم درد تروکانتر بزرگ است؛ درد ممکن است به سطح بیرونی ران انتشار یابد [2][3]
- پشت، در باسن: دردی که از کمر انتشار می‌یابد، گیرافتادگی عصب سیاتیک یا مشکلات تاندون عضلات پشت ران [3]
درد لگن چرا ایجاد میشود؟
درد لگن علت‌های احتمالی فراوانی دارد؛ ممکن است از یک آسیب ناگهانی یا از مشکلی طولانی‌مدت مانند بیماری مفصل (آرتریت) ناشی شود [1]. در بزرگسالان جوان درد درون‌مفصلی بیشتر وقت‌ها به گیرافتادگی استخوان‌های مفصل لگن (گیرافتادگی فمورواستابولار) یا پارگی لبهٔ حفرهٔ مفصل (لابروم) مربوط است؛ در سنین بالا شایع‌ترین علت درد جلوی لگن آرتروز (استئوآرتریت) است [3]. علت‌های اصلی:
- آرتروز: سن بالای ۴۵ سال، دردی که هنگام راه رفتن بیشتر میشود و خشکی پس از حرکت [1]
- کشیدگی عضله یا رباط، التهاب تاندون: درد، تورم یا کبودی پس از ورزش شدید یا تکراری [1]
- بورسیت: دردی که ممکن است به ران انتشار یابد و با حرکت یا خوابیدن روی همان پهلو بیشتر شود [1]
- آرتریت روماتوئید: درد و خشکی‌ای که پس از بی‌حرکتی، مثلاً صبح هنگام بیدار شدن، بیشتر است [1]
- عفونت مفصل (آرتریت سپتیک): لگن گرم و متورم و تب بالا [1]
- شکستگی لگن: درد شدید و ناتوانی در راه رفتن پس از زمین خوردن یا آسیب [1]
- اختلال خون‌رسانی سرِ استخوان ران (نکروز آواسکولار) و شکستگی استرسی ناشی از استفادهٔ بیش از حد [3]
- درد انتشاری: مشکلات ستون فقرات کمری ممکن است در پشت درد ایجاد کنند؛ مشکلات درون شکم، مانند فتق یا مشکلات مثانه یا اندامهای تناسلی زنان، در جلو [3]
درد سمت بیرونی لگن و بورسیت لگن
شایع‌ترین علت درد سمت بیرونی لگن سندرم درد تروکانتر بزرگ است؛ این سندرم مشکلات تاندون عضلهٔ کناری لگن، بورسیت و اصطکاک نوار بافتیِ سطح بیرونی ران را در بر میگیرد [3] و بیشتر وقت‌ها «بورسیت تروکانتریک» نیز نامیده میشود [4]. در زنان و در میانسالی یا سالمندی شایعتر است [2]؛ بیشتر زنان ۴۰ تا ۶۰ ساله را درگیر میکند [3].
درد روی برآمدگی استخوانی بیرونی لگن است و معمولاً به سطح بیرونی ران انتشار می‌یابد؛ شب‌ها، هنگام خوابیدن روی همان پهلو، هنگام برخاستن پس از مدتی نشستن، در راه رفتن طولانی، بالا رفتن از پله و چمباتمه زدن بیشتر میشود [2].
بسیاری از افراد ممکن است با پرهیز از فعالیت‌هایی که درد را بیشتر می‌کنند، مسکّن‌های ضدالتهاب و فیزیوتراپی بهتر شوند؛ تزریق کورتون ممکن است تسکین موقت (چند ماه) یا پایدار ایجاد کند و جراحی به‌ندرت لازم میشود [2]. در پژوهشی روی ۲۰۴ نفر که درد سمت بیرونی لگنشان بیش از سه ماه ادامه داشت، برنامهٔ آموزش و ورزش در هفتهٔ هشتم نتیجهٔ بهتری از یک بار تزریق کورتون و از صبر و پیگیری داشت؛ پس از یک سال بهبود کلی همچنان بیشتر بود، اما شدت درد با گروه تزریق مشابه بود [4].
دردی که از کمر و باسن می‌آید
دردی که در باسن حس میشود ممکن است از جای دیگری انتشار یافته باشد: در مشکلات ستون فقرات کمری درد معمولاً هم در کمر و هم در باسن است [3]. سیاتیک یعنی تحریک یا فشرده شدن عصب سیاتیک که از کمر تا پاها امتداد دارد؛ معمولاً باسن و پشتِ تنها یک پا (راست یا چپ) و بیشتر وقت‌ها کف پا را نیز درگیر میکند و ممکن است درد تیز و سوزشی، گزگز، بی‌حسی یا ضعف ایجاد کند [5]. دردی را که از کمر سرچشمه میگیرد رشته‌های تخصصیِ مرتبط با بیماری‌های ستون فقرات ارزیابی می‌کنند.
چه چیزی برای درد لگن خوب است؟ کارهایی که در خانه می‌توان انجام داد
اگر آسیبی در کار نبوده و نشانه‌های هشدارِ بخش پایانی وجود ندارد، این اقدام‌ها میتوانند به کم شدن درد کمک کنند؛ ترکیب‌های گیاهی در میان این توصیه‌ها نیست [1]:
- فشار زیاد نیاوردن به لگن، اما ادامه دادن حرکت بدون زیاده‌روی
- گذاشتن کیسهٔ یخِ پیچیده در حوله روی ناحیهٔ دردناک، هر ۲ تا ۳ ساعت یک بار و تا ۲۰ دقیقه
- در صورت نیاز مسکّن (ژل یا قرص)؛ می‌توانید از داروساز یا پزشک بپرسید کدام مناسب است
- کفش راحت با زیرهٔ نرم که ضربه را میگیرد
- تلاش برای کم کردن وزن در صورت اضافه‌وزن
- ورزشهای کششی ملایم برای لگن
- حمل نکردن بار سنگین و ننشستن روی صندلی کوتاه
به کدام پزشک باید مراجعه کرد و ارزیابی چگونه است؟
اگر درد کارهای روزمره یا خواب را مختل میکند، بدتر میشود یا عود میکند، با وجود دو هفته اقدام‌های خانگی بهتر نشده است یا خشکی لگن پس از بیدار شدن بیش از ۳۰ دقیقه طول می‌کشد، به پزشک مراجعه کنید [1]. رسیدگی به مشکلات مفصل لگن و استخوانها، عضلات و تاندونهای اطراف آن با بخش ارتوپدی و تروماتولوژی است.
ارزیابی با شرح حال و معاینه آغاز میشود؛ از نظر درد انتشاری، شکم نیز معاینه میشود [3]. اگر تصویربرداری انجام شود، نخستین بررسی معمولاً عکس رادیولوژی مفصل لگن و لگن خاصره در حالت ایستاده است؛ برای تشخیص قطعی ممکن است سونوگرافی یا امآرآی لازم شود [3].
«ادم مغز استخوان» در گزارش امآرآی یعنی مغز استخوان ملتهب و پر از مایع است [7]. این یافته برای نمونه در پوکی استخوان گذرای لگن دیده میشود: وضعیتی نادر که در بخش بالایی استخوان ران کاهش موقت تودهٔ استخوان ایجاد میکند؛ درد با وزن گذاشتن روی پا بیشتر میشود و معمولاً طی ۶ تا ۱۲ ماه برطرف میشود [7].
درمان به علت بستگی دارد
درمان به علت بستگی دارد و می‌تواند شامل مسکّن، ورزش، فیزیوتراپی، وسایل کمکی راه رفتن مانند عصا، تزریق کورتون و ارزیابی متخصصی باشد که دربارهٔ گزینه‌هایی مانند جراحی گفت‌وگو میکند [1]. برخی از کسانی که دردشان ناشی از آسیب‌دیدگی مفصل لگن است، اگر درمان‌های دیگر سودی نداشته باشد، ممکن است سرانجام به تعویض مفصل لگن نیاز پیدا کنند [1]. آرتروز، تعویض مفصل لگن و شکستگی لگن موضوع‌هایی جداگانه‌اند؛ در اینجا تنها در میان علت‌های احتمالی از آن‌ها نام برده شده است.
درد لگن و لنگیدن در کودک
شایع‌ترین علت درد لگن در کودکان وضعیتی است که در آن مفصل لگن دردناک و ملتهب میشود، معمولاً طی ۱ تا ۲ هفته بهتر میشود و مشکل ماندگاری بر جا نمی‌گذارد (در انگلیسی «irritable hip») [6]. علت‌های کمتر شایع اما جدی‌تر عبارت‌اند از عفونت مفصل (آرتریت سپتیک)، آسیب‌هایی مانند شکستگی و بیماری پرتس [6].
از این رو درد ناگهانی یا لنگیدن در کودک باید بدون تأخیر به پزشک نشان داده شود؛ در کنار معاینه ممکن است عکس رادیولوژی و گاهی آزمایش خون یا تصویربرداری‌های دیگر درخواست شود [6]. دیسپلازی تکاملی لگن در شیرخواران بیرون از موضوع این نوشته است.
چه زمانی نباید منتظر ماند
در موارد زیر بدون تأخیر به یک مرکز درمانی مراجعه کنید؛ در سه مورد نخست به اورژانس بروید یا آمبولانس خبر کنید [1][5][6]:
- اگر پس از زمین خوردن یا آسیب درد شدید لگن دارید، نمیتوانید راه بروید یا روی پا وزن بگذارید (ممکن است شکستگی لگن باشد)؛ اگر یکی از نزدیکان سالمندتان پس از زمین خوردن نمی‌تواند برخیزد نیز همین کار را بکنید [1]
- اگر پس از آسیب در لگن یا پا گزگز یا بی‌حسی دارید [1]
- اگر درد سیاتیک در هر دو طرف است، در هر دو پا ضعف یا بی‌حسیِ شدید یا رو به افزایش دارید، اطراف اندام تناسلی یا مقعد بی‌حس است، یا کنترل ادرار یا مدفوع به‌تازگی مختل شده است [5]
- اگر درد شدید لگن بدون زمین خوردن یا آسیب، ناگهان شروع شده است [1]
- اگر لگن متورم و گرم است، رنگ پوست اطراف آن تغییر کرده است یا درد با تب بالا و بدحالی عمومی همراه است (ممکن است عفونت مفصل باشد) [1]
- اگر کودک ناگهان دچار درد لگن، ران یا زانو شده است، می‌لنگد یا نمی‌تواند روی یک پا وزن بگذارد [6]
پرسش‌های پرتکرار
- کدام بخش به درد لگن رسیدگی میکند؟
- رسیدگی به مشکلات مفصل لگن و استخوانها، عضلات و تاندونهای اطراف آن با بخش ارتوپدی و تروماتولوژی است. اگر درد از کمر یا اندامهای درون شکم انتشار یافته باشد، رشتهٔ تخصصی مربوط آن را ارزیابی میکند [3].
- درد لگن در خانه چگونه کم میشود؟
- ادامه دادن حرکت بدون فشار زیاد به لگن، گذاشتن یخ تا ۲۰ دقیقه هر ۲ تا ۳ ساعت یک بار، مسکّن در صورت نیاز، کفش با زیرهٔ نرم و ورزشهای کششی ملایم میتوانند به کم شدن درد کمک کنند [1]. اگر طی دو هفته بهبودی حاصل نشد، به پزشک مراجعه کنید [1].
- درد لگن در زنان چرا ایجاد میشود؟
- درد سمت بیرونی لگن (سندرم درد تروکانتر بزرگ) در زنان شایعتر است و بیشتر زنان ۴۰ تا ۶۰ ساله را درگیر میکند [2][3]. دردی که از اندامهای تناسلی زنان سرچشمه میگیرد نیز ممکن است در جلوی لگن حس شود [3].
- درد لگن هنگام راه رفتن نشانهٔ چیست؟
- در سن بالای ۴۵ سال، دردی که هنگام راه رفتن بیشتر میشود همراه با خشکی پس از حرکت، آرتروز را مطرح میکند [1]. درد سمت بیرونی لگن نیز ممکن است در راه رفتن طولانی و بالا رفتن از پله بیشتر شود [2]. اگر پس از زمین خوردن یا آسیب نمیتوانید راه بروید، به اورژانس مراجعه کنید [1].
- ادم مفصل لگن در امآرآی به چه معناست؟
- ادم مغز استخوان یعنی مغز استخوان ملتهب و پر از مایع است [7]. این یافته برای نمونه در پوکی استخوان گذرای لگن در امآرآی دیده میشود؛ در این وضعیت درد معمولاً طی ۶ تا ۱۲ ماه برطرف میشود [7]. اینکه این یافته برای شما چه معنایی دارد، با ارزیابی پزشکی است که شما را معاینه میکند.
این نوشته یک خلاصهٔ کلی است؛ تصمیم دربارهٔ تشخیص و درمان با ارزیابی پزشکی که شما را معاینه میکند گرفته میشود.
منابع
- Hip pain in adults. NHS (nhs.uk), 2025. nhs.uk
- Hip Bursitis. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Hip Pain in Adults: Evaluation and Differential Diagnosis. American Family Physician (Chamberlain R), 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Education plus exercise versus corticosteroid injection use versus a wait and see approach on global outcome and pain from gluteal tendinopathy: prospective, single blinded, randomised clinical trial. BMJ (Mellor R, et al.), 2018. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Sciatica. NHS (nhs.uk), 2024. nhs.uk
- Hip pain in children (irritable hip). NHS (nhs.uk), 2024. nhs.uk
- Transient Osteoporosis of the Hip. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
این نوشته برای اطلاعات عمومی است و جای معاینه و تصویربرداری را نمی‌گیرد. اگر خودتان مشکلی دارید، به پزشک مراجعه کنید. معاینه و مشاوره به زبان‌های ترکی و انگلیسی انجام میشود.