Kalça kırığı, uyluk kemiğinin (femur) kalça eklemine yakın üst ucunun kırılmasıdır; yaşlılarda çoğunlukla kemiği zayıflamış kişide ayakta durma yüksekliğinden basit bir düşmeyle olur [1][2]. Tedavi hemen her zaman ameliyattır; kılavuzlar ameliyatın hastaneye yatışın olduğu gün ya da ertesi gün yapılmasını ve hastanın ameliyatın ertesi günü ayağa kaldırılmasını önerir [3]. İyileşme haftalar ile aylar sürer; fizyoterapi, düşmelerin önlenmesi ve kemik sağlığının değerlendirilmesi tedavinin parçasıdır [1][3].
Kalça kırığı nedir?
Uyluk kemiğinin kalça eklemine yakın üst bölümünün kırılmasıdır. Kırığın yerine göre femur boynu, intertrokanterik ve subtrokanterik gibi türleri vardır; femur boynu ve intertrokanterik kırıklar en sık görülenlerdir [2].
Yaşlılarda kalça kırıklarının çoğu, kemikleri zayıflamış kişilerde ayakta durma yüksekliğinden basit düşmelerle oluşur [2]. Kalça kırığı ileri yaşta ve osteoporozu olanlarda daha sık görülür [1].
Düşmeden sonra hangi belirtiler kırığı düşündürür?
Düşme sonrası şunlar kalça kırığını düşündürür [1][2]:
- Kalçada, kasıkta ya da uyluğun üst kısmında ağrı
- Ayağa kalkamama ya da bacağa basamama
- Kalçayı ve bacağı hareket ettirmekte güçlük
- Bacağın diğerinden kısa görünmesi ya da dışa dönük durması
- Kalça çevresinde şişlik ve morarma
Düşmeye ne yol açar?
Başlıca neden düşmedir; ileri yaş ve osteoporoz riski belirgin biçimde artırır [1][2]. Kemiğin yer değiştirmediği bazı kırıklarda ağrı başta hafif olabilir ve kişi bir süre yürüyebilir; bu yüzden düşmeden sonra geçmeyen kasık ağrısı ciddiye alınmalıdır [2].
Düşme riskini artıranlar arasında denge ve kas gücünde azalma, görme ve işitme sorunları, dengeyi etkileyebilen ilaçlar, uygun olmayan ayakkabılar ve evdeki takılma tehlikeleri sayılır [6].
Tanı
Kalça kırığı çoğunlukla röntgenle doğrulanır; röntgen tedavi seçimine de yardımcı olur [1][2]. Ameliyat planı için BT ek ayrıntı verebilir [2].
Belirtiler kırığı düşündürüyor ama röntgen normal görünüyorsa MR önerilir; MR 24 saat içinde yapılamıyorsa BT düşünülür [3].
Neden ameliyat?
Yaşlılarda kalça kırığının standart tedavisi ameliyattır [1]. Uzun süre yatakta kalmak kan pıhtısı, zatürre, bası yarası ve konfüzyon gibi ciddi sorunlara yol açabilir; ameliyat, hastanın erken hareket etmesini sağlayarak bu riskleri azaltmayı amaçlar [2]. Ameliyatsız izlenen hastalarda ölüm riskinin daha yüksek bulunduğu bildirilmiştir; bu nedenle ameliyatsız yaklaşım yalnızca seçilmiş durumlarda düşünülür [5].
Ameliyat ne kadar çabuk yapılmalı?
Kılavuzlar ameliyatın hastaneye yatışın olduğu gün ya da ertesi gün yapılmasını önerir. Kansızlık, kan sulandırıcılar, sıvı-tuz dengesizliği ya da kontrolsüz şeker gibi düzeltilebilir sorunlar ameliyat gecikmesin diye hemen ele alınır [3]. Geniş bir sistematik derlemede 48 saat içindeki ameliyat, daha iyi hareketlilik, daha az komplikasyon, daha kısa hastane yatışı ve daha düşük ölüm oranıyla ilişkili bulunmuş; 24 saat içindeki ameliyatta ek yararlar bildirilmiştir [4].
Ameliyat türleri ve ameliyat öncesi bakım
Ağrı kontrolü önemlidir; ilaçlar yetmezse eğitimli ekip sinir blokları uygulayabilir, ancak bunlar ameliyatı geciktirmemelidir [3]. Kılavuzlar, ortopedistlerle yaşlı hastalıkları uzmanlarının birlikte çalıştığı çok disiplinli bir kalça kırığı programını ve hastanın bacağına hemen tam yük verebileceği bir ameliyatı önerir [3].
Ameliyatın türü kırığın şekline ve kişinin durumuna göre seçilir [1][3]:
- Yer değiştirmiş femur boynu kırıkları: kısmi (hemiartroplasti) ya da total kalça protezi
- Yer değiştirmemiş femur boynu kırıkları: vida ya da plak-vida ile tespit
- İntertrokanterik kırıklar: kayar kalça vidası ya da intramedüller çivi
- Subtrokanterik kırıklar: intramedüller çivi
İyileşme ve rehabilitasyon
Tıbbi bir engel yoksa fizyoterapi değerlendirmesi ve yataktan kalkma ameliyatın ertesi günü başlar ve her gün sürer [3]. Hastanede kalış süresi genellikle bir ile dört hafta arasındadır; taburculukta evde sürdürülecek egzersizler verilir [1].
Erken hareket, yatağa bağımlılığın komplikasyonlarını önlemeye ve kişinin bağımsızlığını korumasına yardımcı olur. Bazı hastalar rehabilitasyonu bakım ya da rehabilitasyon merkezinde sürdürür, bazıları evde fizyoterapi alır [2]. İyileşme haftalar ile aylar sürer ve bazı kişiler önceki güçlerine tam kavuşamayabilir [1].
Kalça kırığı geçiren kişilerde kemik sağlığı ve düşme riski değerlendirilmeli, yeni kırıkları önlemeye yönelik hizmetlere yönlendirilmelidir [1][3]. Yeni düşmeleri önlemek için evde takılma tehlikelerinin kaldırılması, banyoya tutunma barı takılması, iyi oturan ve tabanı kaymayan ayakkabı giyilmesi, düzenli göz muayenesi, dengeyi etkileyen ilaçların sorgulanması ve haftada en az iki kez güç ve denge egzersizi yapılması önerilir [6].
Beklemeden yardım çağırmanız gerekenler
Yaşlı bir kişi kalça, kasık ya da uyluk ağrısı nedeniyle düşmeden sonra kalkamıyor, bacağına basamıyor ya da bacak kısa ve dışa dönük görünüyorsa gecikmeden acil yardım çağırın [1][2]. Ağrı hafif olsa bile düşmeden sonra süren yürüme güçlüğü değerlendirilmelidir; çünkü yer değiştirmemiş kırıklar başta gözden kaçabilir [2][3].
Sık sorulan sorular
- Kalça kırığı ameliyatsız iyileşir mi?
- Yaşlılarda standart tedavi ameliyattır [1]. Ameliyatsız izlenenlerde ölüm riski daha yüksek bulunduğundan bu seçenek yalnızca dikkatle seçilmiş durumlarda düşünülür [5].
- Ameliyat ne kadar çabuk yapılmalı?
- Kılavuzlar yatışın olduğu gün ya da ertesi gün ameliyat önerir [3]. 48 saat içindeki ameliyat daha az komplikasyon ve daha düşük ölüm oranıyla ilişkilidir [4].
- Ameliyattan sonra ne zaman yürünür?
- Tıbbi bir engel yoksa hasta ameliyatın ertesi günü fizyoterapist eşliğinde yataktan kaldırılır; ameliyat, mümkünse bacağa hemen tam yük verilebilecek şekilde planlanır [3].
- Kalça kırığından iyileşme ne kadar sürer?
- Hastanede kalış genellikle bir ile dört hafta, toparlanma ise haftalar ile aylar sürer. Bazı kişiler önceki güçlerine tam kavuşamaz [1].
Kliniğimizde kalça kırığı olan hastayı ve yakınlarını ameliyat seçenekleri ve sonraki süreç konusunda birlikte bilgilendiririz.
Kaynaklar
- Broken hip. NHS (nhs.uk), 2026. nhs.uk
- Hip Fractures. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo). orthoinfo.org
- Hip fracture: management (CG124). National Institute for Health and Care Excellence (NICE), 2023. nice.org.uk
- What is the association between time to surgery and patient outcome after hip fracture? A systematic review. The Bone & Joint Journal (Mazarello Paes V, et al.), 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Epidemiology, patient outcome and complications after non-operative management of hip fracture: a systematic review. Anaesthesia (Winfield J, et al.), 2025. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Falls. NHS (nhs.uk), 2025. nhs.uk
Bu yazı genel bilgi içindir; muayenenin ve görüntülemenin yerini tutmaz. Kendinize ait bir yakınmanız varsa hekime başvurun.