Kalça kireçlenmesi (osteoartrit), kalça eklemindeki kıkırdağın zamanla yıpranmasıyla gelişen ve ağrı, sertlik ve hareket güçlüğü yapan bir eklem hastalığıdır [1][2]. NICE kılavuzuna göre tedavinin temeli kişiye göre düzenlenmiş egzersiz, gerekiyorsa kilo verme ve hastalık konusunda bilgilendirmedir; ilaçlar ve kortizon enjeksiyonu bunu destekleyebilir [3]. Ameliyatsız yöntemlere rağmen yakınmalar günlük yaşamı belirgin biçimde bozuyorsa total kalça protezi değerlendirilir [3][6].
Kalça kireçlenmesi nedir?
Kalça kireçlenmesinde (osteoartrit) eklem yüzeylerini örten kaygan kıkırdak zamanla yıpranır, eklem aralığı daralır ve kemik kenarlarında çıkıntılar oluşabilir; sonuçta ağrı, sertlik ve hareket güçlüğü gelişir [1][2]. Halk arasında kireçlenme denir; tıbbi olarak tanımlanan değişiklik ise kıkırdağın yıpranması ve eşlik eden kemik değişiklikleridir [1][2]. En sık 50 yaş ve üzerinde görülür, ancak daha genç kişilerde de ortaya çıkabilir [2].
Nasıl yakınmalar verir?
En sık yakınma ağrıdır; çoğunlukla yavaş başlar ve zamanla artar [2]. Sık görülenler şunlardır [2][5]:
- Kasıkta ya da kalçanın dış yanında ağrı; uyluğa, kaba ete ya da dize yayılabilir
- Sabah ya da bir süre oturup dinlendikten sonra artan ağrı ve sertlik
- Çorap ve ayakkabı giymekte, arabaya binip inmekte güçlük
- Kalça hareketlerinde kısıtlanma ve topallama
- Hareket sırasında eklemde takılma ya da sürtünme sesi
- İlerledikçe dinlenirken ya da gece de ağrı
Risk etkenleri
Tek bir belirli nedeni yoktur. İleri yaş, ailede kireçlenme öyküsü, kalçanın daha önce yaralanmış olması, obezite ve kalça ekleminin doğuştan düzgün oluşmaması (gelişimsel kalça displazisi) riski artırır [2]. Fazla kilo, diz ve kalça gibi vücut ağırlığını taşıyan eklemlere binen yükü artırır; osteoartrit kadınlarda daha sık görülür [1]. Bu etkenlerin hiçbiri olmadan da kireçlenme gelişebilir [2].
Tanı
Tanı çoğunlukla öykü ve muayeneyle konur; kalça çevresindeki hassasiyet, hareket açıklığı ve yürüyüş değerlendirilir [2]. NICE kılavuzuna göre 45 yaş ve üzerinde, hareketle artan eklem ağrısı olan ve sabah sertliği olmayan ya da yarım saati geçmeyen kişilerde tanı görüntüleme yapılmadan klinik olarak konabilir [3].
Görüntüleme, tablo alışılmışın dışındaysa ya da başka bir hastalıktan kuşkulanılıyorsa istenir [3]. Röntgen eklem aralığındaki daralmayı ve kemik çıkıntılarını gösterebilir; MR ya da BT'ye yalnızca ara sıra gerek duyulur [2]. Tedavi filmdeki görünüme göre değil, yakınmalara ve günlük işlevlere göre yönlendirilir [3].
Tedavinin temeli: egzersiz, kilo, bilgi
Kireçlenmenin kesin bir tedavisi yoktur; ancak zamanla mutlaka kötüleşmez ve yakınmaları azaltan tedaviler vardır [1]. NICE kılavuzuna göre temel tedavi kişiye göre düzenlenmiş egzersiz, gerekiyorsa kilo yönetimi, bilgilendirme ve destektir [3].
Kas güçlendirme ve genel kondisyon egzersizleri önerilir, gerekirse fizyoterapist eşliğinde yapılır [2][3]. Başlarken ağrı bir süre artabilir; kılavuz, düzenli ve uzun süreli egzersizin ağrıyı azaltıp işlevi artırdığını belirtir [3]. Kanıtın sınırı da bilinmelidir: 2026'da güncellenen Cochrane derlemesine göre egzersiz, tedavi almamaya ya da olağan bakıma kıyasla ağrıyı ve işlevi muhtemelen biraz iyileştirir; ancak bu ortalama iyileşme büyük olasılıkla klinik açıdan anlamlı sayılan düzeyin altındadır [4].
Fazla kilosu olanlarda kilo vermek ağrıyı azaltır ve işlevi iyileştirir; her miktarda kilo kaybının yararlı olması beklenir [3]. Baston gibi yürüme yardımcıları düşünülebilir [3]; koşu gibi darbeli etkinlikler yerine yüzme ve bisiklet gibi kalçaya daha az yük bindiren etkinlikler önerilir [2]. Akupunktur ile TENS ve ultrason gibi elektroterapi yöntemleri önerilmez [3].
İlaçlar ve iğneler
İlaç gerekiyorsa egzersizi destekleyecek biçimde, en düşük etkili dozda ve en kısa süreyle kullanılır [3]. Cilde sürülen iltihap giderici ağrı kesiciler düşünülebilir; yetersiz kalırsa riskler gözetilerek ve mide koruyucuyla birlikte ağızdan alınanlar düşünülür [3]. Parasetamol ve zayıf opioidler rutin olarak önerilmez; glukozamin ve güçlü opioidler ise önerilmez, çünkü glukozaminin yararına ilişkin güçlü kanıt yoktur ve güçlü opioidlerin riskleri yararından fazladır [3].
NICE, eklem içine hyalüronik asit enjeksiyonunu önermez [3]. Kortizon (kortikosteroid) enjeksiyonu, diğer ilaçlar yetersiz kaldığında ya da uygun olmadığında veya egzersizi desteklemek amacıyla düşünülebilir; sağladığı rahatlama kısa sürelidir (2 ile 10 hafta) [3].
Ameliyat: total kalça protezi
NICE'a göre ağrı, sertlik ve işlev kaybı gibi yakınmalar yaşam kalitesini belirgin biçimde bozuyor ve ameliyatsız tedaviler yetersiz kalıyor ya da uygun değilse protez için yönlendirme düşünülür [3]. Karar klinik değerlendirmeyle verilir; yaş, sigara, eşlik eden hastalıklar ya da fazla kilo tek başına engel sayılmaz, ancak ameliyatın risklerini değiştirebilir [3].
Total kalça protezinde uyluk kemiğinin başı ve leğen kemiğindeki yuva çıkarılır; yerine metal, plastik ya da seramik parçalar yerleştirilir [2][6]. Ameliyat hastanede yapılır; iyileşme birkaç ay sürebilir, bu sürede fizyoterapi ve bir süre baston, koltuk değneği ya da yürüteç gerekebilir [2][6]. Çoğu durumda ameliyat ağrıyı hafifletir ve günlük işleri kolaylaştırır [2]; protez en az 15 yıl dayanabilir [6].
Her ameliyat gibi riskleri vardır; enfeksiyon, kanama, kan pıhtısı, protezin yerinden çıkması ve bacak boyu farkı bunların başında gelir [2]. Kireçlenme için artroskopik yıkama ya da temizleme önerilmez [3].
Uzun vadede nasıl bir yol izlenir?
Kalça kireçlenmesi yavaş gelişir ve ağrı zamanla artabilir [2]; yine de osteoartrit zamanla mutlaka kötüleşmez [1], yakınmalar dönemler hâlinde gelip gidebilir [5]. Egzersiz planına uzun süre bağlı kalmak yararını artırır; planlanan tedavi kararlaştırılan sürede işe yaramıyorsa ya da uygulamada güçlük çekiliyorsa yeniden değerlendirme istenmelidir [3].
Beklemeden başvurmanız gerekenler
Şunlarda bir sağlık kuruluşuna gecikmeden başvurun; ilk iki durumda acil servise gidin [7]:
- Düşme ya da yaralanmadan sonra şiddetli kalça ağrısı varsa, yürüyemiyor ya da bacağınıza basamıyorsanız
- Yaralanmadan sonra kalçada ya da bacakta karıncalanma ya da his kaybı varsa
- Düşme ya da yaralanma olmadan aniden başlayan şiddetli kalça ağrısı varsa
- Kalça şiş ve sıcaksa, çevresindeki ciltte renk değişikliği varsa ya da ağrıya yüksek ateş ve genel kırgınlık eşlik ediyorsa (eklem iltihabı belirtisi olabilir)
Sık sorulan sorular
- Kalça kireçlenmesi tamamen geçer mi?
- Kesin bir tedavisi yoktur; ancak zamanla mutlaka kötüleşmez ve egzersiz, kilo kontrolü ve ağrı tedavisiyle yakınmalar azaltılabilir [1][3].
- Kalça kireçlenmesi diz ağrısı yapar mı?
- Yapabilir. Ağrı en sık kasıkta hissedilir, ancak uyluğa, kaba ete ve dize de yayılabilir [2].
- MR çektirmem gerekir mi?
- Çoğu zaman gerekmez. 45 yaş ve üzerinde tipik yakınması olanlarda tanı muayeneyle konabilir; MR ya da BT'ye yalnızca ara sıra gerek duyulur [2][3].
- Kalçaya hyalüronik asit ya da kortizon iğnesi yaptırmalı mıyım?
- NICE kılavuzu hyalüronik asit enjeksiyonunu önermez; kortizon enjeksiyonu diğer ilaçlar yetersiz kaldığında ya da egzersizi desteklemek için düşünülebilir ve 2 ile 10 haftalık kısa süreli rahatlama sağlar [3].
Bu yazı genel bir özettir; tanı ve tedavi kararı, sizi muayene eden hekimin değerlendirmesiyle verilir.
Kaynaklar
- Osteoarthritis. NHS (nhs.uk), 2023. nhs.uk
- Osteoarthritis of the Hip. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226): Recommendations. National Institute for Health and Care Excellence (NICE), 2022. nice.org.uk
- Exercise for osteoarthritis of the hip. Cochrane Database of Systematic Reviews (Hall M, et al.), 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Osteoarthritis: Symptoms. NHS (nhs.uk), 2023. nhs.uk
- What is a hip replacement?. NHS (nhs.uk), 2024. nhs.uk
- Hip pain in adults. NHS (nhs.uk), 2025. nhs.uk
Bu yazı genel bilgi içindir; muayenenin ve görüntülemenin yerini tutmaz. Kendinize ait bir yakınmanız varsa hekime başvurun.