Halluks valgus, başparmak kökündeki eklemin kayması sonucu içte ağrılı bir kemik çıkıntısı oluşmasıdır [1]. Ağrısı yoksa ya da ayakkabı ve tabanlık düzenlemesiyle yönetilebiliyorsa ameliyat gerekmez; ameliyat, bunlara rağmen sürmekte olan ve yürümeyi belirgin biçimde kısıtlayan ağrı için düşünülür [1].
Halluks valgus nedir?
Başparmak kökündeki eklemde ilk ayak tarağı kemiğinin içe, başparmağın ise ikinci parmağa doğru kaymasıdır. Eklem şişer ve kızarabilir; ileri olgularda başparmak ikinci parmağın altına ya da üstüne geçebilir ve komşu parmaklarda çekiç parmak deformitesi gelişebilir [1].
Neden olur?
Dar ve sivri burunlu ayakkabılar, aile öyküsü (bunlu hastaların yaklaşık yüzde 70'ine varan kısmında akrabada da vardır) ve romatoid artrit ya da nöromüsküler hastalıklar gibi tıbbi durumlar başlıca nedenlerdir [1].
Kadınlarda daha sık görülür ve genellikle erişkinlikte gelişir; 10–15 yaş arası kızlarda ergenlik dönemi bunyonu da görülür [1].
Hangi yakınmalara yol açar?
Yakınmalar çıkıntının üzerinde ağrı ve hassasiyet, kızarıklık, çıkıntıda nasır, ayak tabanında sertleşmiş deri ve eklem hareketinde sertlik biçiminde olabilir [1].
Tanı nasıl konur?
Muayenede ayak ve eklem incelenir. Ayakta çekilen röntgen, parmak ve eklem hizalanmasını, eklemde hasar ya da eşlik eden artrit olup olmadığını ve deformitenin derecesini gösterir; tedavi seçimini yönlendirir [1].
Ameliyatsız tedavi
İlk adım ayakkabıdır: geniş burun kısmı, yumuşak taban ve yeterli stabilite sağlayan ayakkabılar seçilir, birkaç santimden yüksek topuklardan kaçınılır. En uzun parmağın ucunda yaklaşık 1 cm boşluk bırakılması önerilir; ayakkabı günün sonunda, ayaklar en geniş hâldeyken denenmelidir [1].
Silikon pedler basıyı azaltır; hazır ya da kişiye özel tabanlıklar ve parmak ayırıcılar da yardımcı olabilir. Gece atelleri basıyı hafifletir ama çıkıntıyı kalıcı olarak düzeltmez. İbuprofen ve naproksen gibi anti-inflamatuvar ilaçlar ağrı ve şişliği azaltabilir [1].
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Ayakkabı değişikliği ve ameliyatsız yöntemlere rağmen ağrı sürüyor ve yürümeyi, günlük işleri belirgin biçimde etkiliyorsa ameliyat önerilir. Yalnızca görüntüsü hoşa gitmeyen, ağrısız bir çıkıntı ameliyat nedeni değildir [1].
Ameliyatta amaç kemik, bağ ve tendonları yeniden dizerek başparmağı doğru konuma getirmektir. Açık yöntemde kesiyle çıkıntı alınır, kemik düzeltilir (osteotomi) ve vida ya da plakla tutturulur; minimal invaziv yöntemde daha küçük kesilerle bir-iki vida kullanılır, erken dönemde daha az şişlik olabilir ancak uzun dönem sonuçlar benzerdir ve her bunyona uygun değildir [1].
Ergenlikte, iskelet gelişimi tamamlanmadan yapılan ameliyatta tekrarlama riski yüksek olduğu için ancak ağrı çok şiddetliyse ve diğer yöntemlere yanıt yoksa düşünülür [1].
Ameliyat sonrası
Ameliyat genellikle hastanede yatış gerektirmez; ancak iyileşme süreci uzundur [1]. Olası sorunlar arasında bursit, ağrı ve eklemde kireçlenme, komşu parmak deformiteleri ve tekrarlama sayılır [1].
Ne zaman başvurmalısınız?
Ağrı yürümenizi kısıtlıyorsa, çıkıntı üzerinde tekrarlayan yara ya da nasır oluşuyorsa, parmak başka bir parmağın üzerine geçiyorsa muayene olmanız yerinde olur [1].
Sık sorulan sorular
- Halluks valgus ayakkabıyla düzelir mi?
- Ayakkabı ve tabanlık ağrıyı ve basıyı azaltır ancak kemiğin kaymasını geri döndürmez; kalıcı düzeltme yalnızca ameliyatla mümkündür [1].
- Geceleri takılan atel bunyonu düzeltir mi?
- Hayır. Gece ateli basıyı hafifletir ama çıkıntıyı kalıcı olarak düzeltmez [1].
- Ağrım yoksa ameliyat olmalı mıyım?
- Hayır. Yalnızca ağrılı bunyonlar için ameliyat önerilir [1].
- Ameliyat sonrası yatmam gerekir mi?
- Bunyon ameliyatı genellikle aynı gün taburcu edilerek yapılır; iyileşme süreci ise uzundur [1].
- Çocuklarda ya da ergenlerde ameliyat yapılır mı?
- Yalnızca ağrı çok şiddetli ve diğer yöntemlere yanıtsızsa; çünkü iskelet olgunlaşmadan yapılan ameliyatta tekrarlama riski vardır [1].
Kliniğimizde önce yürüyüşünüzü, ayakkabı alışkanlıklarınızı ve ağrının sizi nerede kısıtladığını sorarız; röntgeni bu konuşmanın ışığında değerlendiririz.
Kaynaklar
- Bunions. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
Bu yazı genel bilgi içindir; muayenenin ve görüntülemenin yerini tutmaz. Kendinize ait bir yakınmanız varsa hekime başvurun.
Bu alandaki diğer yazılar
- Aşil tendonu yırtığı: ameliyat mı, atel mi?
- Ayak bileği burkulması: ne zaman röntgen gerekir?
- Düz taban: çocuklarda düzelir mi, tabanlık ve ameliyat ne zaman?
- Ayak ağrısı neden olur, ne iyi gelir, hangi bölüme gidilir?
- Ayak kırığı ve ayak parmağı kırığı: belirtileri, kaç günde iyileşir?
- Tırnak batması: neden olur, nasıl geçer, ne zaman ameliyat gerekir?
- Topuk dikeni ve plantar fasiit: topuk ağrısı neden olur, nasıl geçer?