چرخش پا به داخل یعنی هنگام راه رفتن یا دویدن، پنجهٔ پاهای کودک رو به داخل است [1][2]. سه علت معمول دارد: در شیرخواران خمیدگی خودِ پا به داخل، در کودکانی که تازه راه افتاده‌اند چرخش استخوان ساق به داخل و در کودکان بزرگتر چرخش استخوان ران به داخل [1][3]. در اکثریت قاطع کودکان زیر ۸ سال خودبهخود برطرف میشود؛ نشان داده نشده است که کفش مخصوص، کفی، بریس و ورزش این بهبود را سریعتر کنند [1][2][3].
چرخش پا به داخل چیست و چگونه تشخیص داده میشود؟
چرخش پا به داخل یعنی هنگام راه رفتن یا دویدن، پاهای کودک به‌جای آنکه مستقیم رو به جلو باشند به داخل می‌چرخند [1][2]. بیشتر وقت‌ها خانواده هنگامی متوجه آن میشود که کودک راه رفتن را آغاز میکند؛ ممکن است در افراد دیگر خانواده هم دیده شود [1][2].
در زبان روزمره، تعبیرهای مشابه برای خوابیدن پا روی لبهٔ داخلی و صاف شدن قوس کف پا هم به کار می‌رود. این نوشته دربارهٔ رو به داخل بودن پنجهٔ پاها هنگام راه رفتن است؛ افتادگی قوس پا در نوشتهٔ صافی کف پا در همین راهنما توضیح داده شده است.
اگر خودِ پا خمیده باشد، لبهٔ خارجی آن انحنا دارد [3]؛ اگر چرخش در استخوان ران باشد، علاوه بر پاها زانوها هم رو به داخل قرار می‌گیرند [1]. در شکلهای معمول، چرخش بیشتر وقت‌ها در هر دو پا مشابه است و حرکت را محدود نمیکند [3].
چرخش پا به داخل چرا ایجاد میشود؟
چرخش استخوان‌ها با رشد تغییر میکند: در نوزاد چرخش استخوان ران ممکن است تا ۴۰ درجه باشد و در آغاز بزرگسالی به حدود ۱۵ درجه می‌رسد؛ استخوان ساق نیز در شیرخوارگی به داخل چرخیده است و تا ۵ سالگی به سمت بیرون می‌چرخد [3].
سه علت معمول دارد؛ اینکه کدام‌یک مطرح است بیشتر وقت‌ها از سن کودک مشخص میشود [1][3][4]:
- شیرخوارگی: خمیدگی پا به داخل از بخش میانی تا انگشتان (متاتارسوس اداکتوس)
- ۱ تا ۳ سالگی: چرخش استخوان ساق به داخل (تورشن تیبیا)؛ در این سن شایع‌ترین علت است
- ۳ تا ۶ سالگی و سال‌های دبستان: چرخش استخوان ران به داخل (آنتی‌ورژن فمور)؛ در مجموع شایع‌ترین علت است
چرخش پا به داخل در شیرخواران: خمیدگی پا به داخل
پا از بخش میانی تا انگشتان به داخل خم شده است؛ در برخی شیرخواران خفیف و انعطاف‌پذیر و در برخی دیگر آشکار و سفت است [1]. بیشتر وقت‌ها خودبهخود و معمولاً در ۴ تا ۶ ماه نخست زندگی بهبود می‌یابد [1].
برای شیرخواران ۶ تا ۹ ماهه‌ای که تغییر شکل شدید یا پای بسیار سفت دارند ممکن است گچگیری یا کفش مخصوص به کار رود؛ میزان موفقیت بالاست و جراحی بهندرت لازم میشود [1]. به گفتهٔ انجمن ارتوپدی کودکان آمریکای شمالی (POSNA)، اگر پا در سال نخست بهبود نیابد ممکن است بریس یا گچگیری توصیه شود [2]. موارد شدید ممکن است تا حدی به پاچنبری شبیه باشند؛ اما پاچنبری وضعیتی جداگانه و شدیدتر است که اندکی پس از تولد به درمان نیاز دارد [1].
چرخش پا به داخل در کودکان در چه سنی برطرف میشود؟
به گفتهٔ آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS)، در اکثریت قاطع کودکان زیر ۸ سال چرخش پا به داخل بدون گچ، بریس یا جراحی خودبهخود برطرف میشود [1]. چرخش استخوان‌های پا با رشد کم‌کم باز میشود؛ کنترل عضلات و تعادل نیز با بالا رفتن سن بهتر میشود [2].
چرخش استخوان ساق تقریباً همیشه بدون درمان و معمولاً پیش از سن مدرسه بهبود می‌یابد [1]؛ بر پایهٔ یک مقالهٔ مروری معمولاً تا ۳ یا ۴ سالگی برطرف میشود و بهندرت پس از ۶ سالگی ادامه می‌یابد [5].
چرخش استخوان ران اغلب در حدود ۵ یا ۶ سالگی از همیشه آشکارتر است و در بیشتر کودکان با بزرگتر شدن خودبهخود اصلاح میشود [1]؛ این بهبود در سال‌های دبستان و طی سالها رخ میدهد و بیشتر موارد تا ۸ سالگی برطرف می‌شوند [2][3].
پزشک چرخش پا به داخل را چگونه ارزیابی میکند؟
برای اکثریت قاطع کودکان شرح‌حال و معاینه کافی است [2]. دربارهٔ تولد، مراحل رشد و تکامل، زمان شروع چرخش پا به داخل و روند آن و نیز درد پرسیده میشود [2][3].
راه رفتن کودک با پای برهنه مشاهده میشود؛ سپس در حالی که کودک به شکم خوابیده است، دامنهٔ چرخش مفصل لگن، زاویهٔ میان ران و پا و شکل پا بررسی میشود تا مشخص شود چرخش در خودِ پا، در استخوان ساق یا در استخوان ران است [3]. سفتی عضلات و هماهنگی حرکات نیز بررسی میشود [2].
عکس رادیولوژی برای بیشتر کودکان لازم نیست؛ زمانی درخواست میشود که به بیماری دیگری شک باشد، بهبودی دیده نشود یا چرخش فقط در یک سمت باشد [3][4]. اگر یافته‌ها با سن کودک هم‌خوان باشند، پیگیری با فاصلهٔ ۶ تا ۱۲ ماه کافی است [3].
کفش، کفی، ورزش و نشستن به شکل W
اگر خمیدگی پا در شیرخواران را کنار بگذاریم، هیچ‌یک از منابع خوانده‌شده برای چرخش پا به داخل کفش مخصوص، کفی، بریس یا ورزش توصیه نمیکند. به گفتهٔ AAOS، در چرخش استخوان ساق آتل، کفش مخصوص و برنامههای ورزشی و در چرخش استخوان ران کفش مخصوص، بریس و ورزش کمکی نمیکنند [1]. به گفتهٔ POSNA، مطالعات نشان داده‌اند که چرخش پا به داخل خودبهخود بهبود می‌یابد و کفش و بریس آن را سریعتر نمیکنند؛ کایروپراکتیک نیز آن را سریعتر نمیکند [2].
بر پایهٔ یک مقالهٔ مروری، ارتز، کفی و ورزش در چرخش معمول پا به داخل اثر ثابتشدهای ندارند؛ ارتز و کفش مخصوص سیر طبیعی را تغییر نمی‌دهند و ممکن است اثر روانی منفی داشته باشند [3][4]. مقالههای مروری دیگر نیز گزارش میکنند که شواهد در تأیید ارتز و بریس بسیار اندک است و اثربخشی فیزیوتراپی ثابت نشده است [5][6].
مطالعههای کوچکی دربارهٔ کفی وجود دارد: در یک کارآزمایی تصادفی با ۱۱ دختر ۷ تا ۱۰ ساله، پس از چهار هفته استفاده از کفی با شکل ویژه یا کفشی که لبهٔ خارجی آن بالاتر بود، بهبودی در زاویهٔ میان پا و راستای راه رفتن اندازهگیری شد؛ نویسندگان بیان کردهاند که برای نتیجه‌گیری به مطالعههای طولانی‌تر و بزرگتر نیاز است [7].
در نشستن به شکل W، کودک با زانوهای خم می‌نشیند و پاهایش در پشت و به دو طرف باز است؛ این حالت در کودکانی که چرخش استخوان ران دارند شایع است [1][2]. این شیوهٔ نشستن باعث چرخش نمی‌شود و لازم نیست کودک را از آن بازدارید [5]؛ ارتباطی میان آن و دیسپلازی تکاملی لگن یافت نشده است و شواهد علمی‌ای هم وجود ندارد که نشان دهد به دررفتگی لگن یا کاهش عملکرد می‌انجامد [6].
چرخش پا به داخل چه پیامدهایی دارد؟
به گفتهٔ AAOS، چرخش پا به داخل بهتنهایی درد ایجاد نمیکند و به آرتریت نمیانجامد [1]. بر پایهٔ راهنمای POSNA برای پزشکان، ارتباطی میان چرخش استخوان ران و آرتروز (بیماری دژنراتیو مفصل) در لگن یا زانو یافت نشده است و چرخش استخوان ساق به داخل نیز عامل خطری برای آن نیست؛ اما چرخش استخوان ران، بهویژه هنگامی که با چرخش استخوان ساق به بیرون همراه باشد، با درد زانو ارتباط دارد [4].
بیشتر کودکانی که چرخش پا به داخل دارند، مانند کودکان دیگر راه رفتن، دویدن و ورزش کردن را یاد می‌گیرند [2]. بسیاری از کودکانی که تازه راه افتاده‌اند و چرخش پا به داخل دارند زیاد پایشان گیر میکند و زمین می‌خورند؛ POSNA این را چنین توضیح میدهد که در این سن کنترل عضلات، تعادل و هماهنگی هنوز کامل نشده است [2]. در چرخش استخوان ران، ناشی‌گری خفیف در حرکات شایع است [3].
چرخش پا به داخل در بزرگسالان موضوع این نوشته نیست؛ منابع خوانده‌شده توصیهٔ جداگانه‌ای برای ارزیابی یا درمان بزرگسالان ندارند.
جراحی چرخش پا به داخل در کودکان چه زمانی مطرح میشود؟
در کودکانی که بیماری دیگری ندارند، جراحی بسیار بهندرت لازم میشود؛ اگر چرخش در سال‌های متوسطهٔ اول (راهنمایی) همچنان ادامه داشته باشد و باعث زمین خوردن یا مشکل در راه رفتن شود، ممکن است مطرح شود [2].
به گفتهٔ AAOS، جراحی استخوان ساق ممکن است برای کودکی انجام شود که دست‌کم ۸ تا ۱۰ سال دارد و چرخش شدیدی دارد که مشکل قابل‌توجهی در راه رفتن ایجاد میکند؛ جراحی استخوان ران معمولاً مطرح نمی‌شود مگر آنکه کودک بیش از ۹ یا ۱۰ سال داشته باشد و تغییر شکل شدیدی داشته باشد که باعث زمین خوردن و اختلال در راه رفتن شود [1]. در جراحی، استخوان بریده و چرخانده میشود تا در راستای درست قرار گیرد [1][4]. در کودکانی که بیماری عصبی و عضلانی مانند فلج مغزی دارند، احتمال نیاز به جراحی بیشتر است [4].
چه زمانی نباید منتظر ماند
چرخش پا به داخل بیشتر وقت‌ها مرحله‌ای عادی از رشد است؛ اما در این موارد بدون معطلی به پزشک مراجعه کنید [1][2][3]:
- درد، تورم یا لنگیدن وجود دارد
- چرخش فقط در یک پا دیده میشود
- چرخش بیشتر میشود یا راه رفتن بدتر میشود
- تا سن پیش‌دبستانی (سال پیش از دبستان) بهبودی دیده نمی‌شود
- پس از ۸ سالگی یا به‌طور ناگهانی در نوجوانی پدید آمده است
- راه افتادن و دیگر مراحل رشد و تکامل با تأخیر همراه بوده است
- مفصل لگن خشک است یا پای شیرخوار آن‌قدر سفت است که با دست صاف نمی‌شود
- مانع ورزش یا فعالیت‌های روزمره میشود
پرسش‌های پرتکرار
- آیا چرخش پا به داخل در کودکان خودبهخود برطرف میشود؟
- در بیشتر کودکان، بله: در اکثریت قاطع کودکان زیر ۸ سال بدون گچ، بریس یا جراحی خودبهخود برطرف میشود [1]. بهبودی همراه با رشد و طی سالها رخ میدهد [2].
- آیا برای چرخش پا به داخل باید کفی یا کفش طبی بخرم؟
- در چرخش معمول پا به داخل که از چرخش استخوان ناشی میشود، منابع این را توصیه نمیکنند: کفش مخصوص و بریس بهبود را سریعتر نمیکنند [1][2] و کفی و ارتز اثر ثابتشدهای ندارند [3]. در یک مطالعهٔ کوچک و کوتاهمدت با کفی تغییری در زاویهٔ پا اندازهگیری شد، اما نویسندگان آن بیان کردهاند که به مطالعههای بزرگتر نیاز است [7].
- آیا ورزش برای چرخش پا به داخل در کودکان مؤثر است؟
- AAOS گزارش میکند که برنامههای ورزشی کمکی نمیکنند [1]. بر پایهٔ مقالههای مروری نیز اثربخشی ورزش و فیزیوتراپی در چرخش معمول پا به داخل ثابت نشده است [3][6].
- چرخش پا به داخل چگونه درمان میشود؟
- در شکلهای معمول، کاری که انجام میشود پیگیری رشد کودک است [2][3]. برای شیرخواری که خمیدگی شدید یا سفت پا دارد گچگیری یا کفش مخصوص و برای کودک بزرگتری که چرخش شدید و ماندگار راه رفتنش را مختل میکند، بهندرت، جراحی مطرح میشود [1].
- آیا چرخش پا به داخل در آینده باعث آرتروز یا مشکل دیگری میشود؟
- چرخش پا به داخل بهتنهایی درد ایجاد نمیکند و به آرتریت نمیانجامد [1]؛ بیشتر کودکان مانند کودکان دیگر راه میروند، میدوند و ورزش میکنند [2]. میان چرخش استخوان ران و درد زانو ارتباط دیده شده است، بهویژه هنگامی که با چرخش استخوان ساق به بیرون همراه باشد [4].
این نوشته یک خلاصهٔ کلی است؛ تصمیم دربارهٔ تشخیص و درمان با ارزیابی پزشکی که شما را معاینه میکند گرفته میشود.
منابع
- Intoeing. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- In-Toeing. Pediatric Orthopaedic Society of North America (POSNA OrthoKids), n.d.. orthokids.org
- Angular and Rotational Lower Limb Alignment Variations in Children: Practical Guidance for Paediatricians. Medicina (Vlaic J, et al.), 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Torsional Problems (POSNA Study Guide). Pediatric Orthopaedic Society of North America (POSNA), n.d.. posna.org
- Lower Extremity Abnormalities in Children. American Family Physician (Baird DC, et al.), 2025. aafp.org
- Pediatric orthopedic mythbusters: the truth about flexible flatfeet, tibial and femoral torsion, W-sitting, and idiopathic toe-walking. Current Opinion in Pediatrics (Honig EL, et al.), 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Effectiveness of gait plate insole and lateral sole wedged shoes on foot progression angle in children with in-toeing gait: A prospective randomized control trial. Gait & Posture (Parian S, et al.), 2024. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
این نوشته برای اطلاعات عمومی است و جای معاینه و تصویربرداری را نمی‌گیرد. اگر خودتان مشکلی دارید، به پزشک مراجعه کنید. معاینه و مشاوره به زبان‌های ترکی و انگلیسی انجام میشود.