İçe basma, çocuk yürürken ya da koşarken ayak uçlarının içe dönük olmasıdır [1][2]. Olağan üç nedeni vardır: bebeklerde ayağın içe kıvrık olması, yürümeye yeni başlayan çocuklarda kaval kemiğinin, daha büyük çocuklarda uyluk kemiğinin içe dönüklüğü [1][3]. 8 yaşından küçük çocukların büyük çoğunluğunda kendiliğinden düzelir; özel ayakkabı, tabanlık, cihaz ve egzersizin düzelmeyi hızlandırdığı gösterilmemiştir [1][2][3].
İçe basma nedir, nasıl anlaşılır?
İçe basma, çocuk yürürken ya da koşarken ayakların düz ileriye bakmak yerine içe dönmesidir [1][2]. Çoğu zaman bebek yürümeye başladığında aile tarafından fark edilir; ailede başka kişilerde de bulunabilir [1][2].
Günlük dilde "içe basma", ayağın iç kenarına yatması ve ayak kemerinin düzleşmesi için de söylenir. Bu yazı yürürken ayak uçlarının içe dönük olmasını ele alır; taban çökmesi bu rehberdeki düz taban yazısında anlatılmıştır.
Ayağın kendisi kıvrıksa dış kenarı kavislidir [3]; dönüklük uyluk kemiğindeyse ayaklarla birlikte dizler de içe bakar [1]. Olağan biçimlerinde dönüklük çoğunlukla iki bacakta benzerdir ve hareketi kısıtlamaz [3].
İçe basma neden olur?
Kemiklerdeki dönüklük büyümeyle değişir: yenidoğanda uyluk kemiğindeki dönüklük 40 dereceye kadar çıkabilir ve genç erişkinlikte yaklaşık 15 dereceye iner; kaval kemiği de bebeklikte içe dönüktür ve 5 yaşına kadar dışa doğru döner [3].
Olağan üç nedeni vardır; hangisinin söz konusu olduğu çoğunlukla çocuğun yaşından anlaşılır [1][3][4]:
- Bebeklik: ayağın orta kısmından parmaklara doğru içe kıvrık olması (metatarsus adduktus)
- 1–3 yaş: kaval kemiğinin içe dönük olması (tibial torsiyon); bu yaşlarda en sık nedendir
- 3–6 yaş ve ilkokul çağı: uyluk kemiğinin içe dönük olması (femoral anteversiyon); genel olarak en sık nedendir
Bebeklerde içe basma: ayağın içe kıvrık olması
Ayak, orta kısmından parmaklara doğru içe kıvrıktır; bazı bebeklerde hafif ve esnek, bazılarında belirgin ve serttir [1]. Çoğu zaman kendiliğinden, genellikle yaşamın ilk 4–6 ayında düzelir [1].
Şekil bozukluğu ağır ya da ayağı çok sert olan 6–9 aylık bebeklerde alçı ya da özel ayakkabı uygulanabilir; başarı oranı yüksektir, ameliyat nadiren gerekir [1]. Kuzey Amerika Çocuk Ortopedisi Derneği'ne (POSNA) göre ayak ilk yılda düzelmezse cihaz ya da alçı önerilebilir [2]. Ağır olgular kısmen çarpık ayağı andırabilir; çarpık ayak ise doğumdan kısa süre sonra tedavi gerektiren, daha ağır ve ayrı bir durumdur [1].
Çocuklarda içe basma kaç yaşında düzelir?
Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'ne (AAOS) göre 8 yaşından küçük çocukların büyük çoğunluğunda içe basma alçı, cihaz ya da ameliyat olmadan kendiliğinden düzelir [1]. Bacak kemiklerindeki dönüklük büyümeyle yavaş yavaş çözülür; kas kontrolü ve denge de yaşla gelişir [2].
Kaval kemiğindeki dönüklük neredeyse her zaman tedavisiz ve çoğunlukla okul çağından önce düzelir [1]; bir derlemeye göre genellikle 3–4 yaşına kadar düzelir, 6 yaşından sonra nadiren sürer [5].
Uyluk kemiğindeki dönüklük çoğu zaman 5–6 yaş dolayında en belirgin hâlini alır ve çoğu çocukta büyüdükçe kendiliğinden düzelir [1]; düzelme ilkokul yıllarında, yıllar içinde gerçekleşir, olguların çoğu 8 yaşına kadar düzelir [2][3].
Hekim içe basmayı nasıl değerlendirir?
Çocukların büyük çoğunluğunda öykü ve muayene yeterlidir [2]. Doğum, gelişim basamakları, içe basmanın başlangıcı ve seyri, ağrı sorulur [2][3].
Çocuk çıplak ayakla yürürken izlenir; ardından yüzüstü yatarken kalçanın dönme açıklığına, uyluk ile ayak arasındaki açıya ve ayağın biçimine bakılarak dönüklüğün ayakta mı, kaval kemiğinde mi, uyluk kemiğinde mi olduğu ayırt edilir [3]. Kas gerginliği ve koordinasyon da kontrol edilir [2].
Röntgen çoğu çocukta gerekmez; başka bir hastalıktan kuşkulanıldığında, düzelme olmadığında ya da dönüklük tek taraflı olduğunda istenir [3][4]. Bulgular yaşa uygunsa 6–12 ay arayla izlem yeterlidir [3].
Ayakkabı, tabanlık, egzersiz ve "W" oturuşu
Bebeklerdeki ayak kıvrıklığı ayrı tutulursa, okunan kaynakların hiçbiri içe basma için özel ayakkabı, tabanlık, cihaz ya da egzersiz önermez. AAOS'a göre kaval kemiği dönüklüğünde atel, özel ayakkabı ve egzersiz programları, uyluk kemiği dönüklüğünde özel ayakkabı, cihaz ve egzersiz yardımcı olmaz [1]. POSNA'ya göre çalışmalar içe basmanın kendiliğinden düzeldiğini, ayakkabı ve cihazların bunu hızlandırmadığını göstermiştir; kayropraktik uygulamalar da hızlandırmaz [2].
Bir derlemeye göre ortez, tabanlık ve egzersizin olağan içe basmada kanıtlanmış bir etkisi yoktur; ortez ve özel ayakkabı doğal seyri değiştirmez ve olumsuz psikolojik etkileri olabilir [3][4]. Diğer derlemeler de ortez ve cihazları destekleyen kanıtın çok az olduğunu, fizik tedavinin etkisinin kanıtlanmadığını bildirir [5][6].
Tabanlıklarla ilgili küçük çalışmalar vardır: 7–10 yaş arası 11 kız çocuğuyla yapılan randomize bir çalışmada, özel biçimli tabanlık ya da dış kenarı yükseltilmiş ayakkabıyla dört hafta sonunda ayağın yürüme doğrultusuyla yaptığı açıda düzelme ölçülmüş; yazarlar sonuca varmak için daha uzun ve daha büyük çalışmalar gerektiğini belirtmiştir [7].
"W" oturuşunda çocuk dizleri bükük, ayakları arkada ve yanlara açık oturur; uyluk kemiği dönüklüğü olan çocuklarda sıktır [1][2]. Bu oturuş dönüklüğe neden olmaz ve engellenmesi gerekmez [5]; gelişimsel kalça displazisiyle ilişkili bulunmamıştır, kalça çıkığına ya da işlev kaybına yol açtığına ilişkin bilimsel kanıt da yoktur [6].
İçe basma nelere sebep olur?
AAOS'a göre içe basma tek başına ağrı yapmaz ve artrite yol açmaz [1]. POSNA'nın hekim rehberine göre uyluk kemiği dönüklüğü kalça ya da dizde kireçlenmeyle (dejeneratif eklem hastalığı) ilişkili bulunmamıştır, kaval kemiğinin içe dönüklüğü de bunun için bir risk etkeni değildir; ancak uyluk kemiği dönüklüğü, özellikle kaval kemiğinin dışa dönüklüğüyle birlikteyse, diz ağrısıyla ilişkilidir [4].
İçe basan çocukların çoğu, diğer çocuklar gibi yürümeyi, koşmayı ve spor yapmayı öğrenir [2]. Yürümeye yeni başlayan ve içe basan çocukların birçoğu sık takılıp düşer; POSNA bunu, bu yaşta kas kontrolünün, dengenin ve koordinasyonun henüz gelişmemiş olmasıyla açıklar [2]. Uyluk kemiği dönüklüğünde hafif sakarlık sıktır [3].
Yetişkinlerde içe basma bu yazının konusu değildir; okunan kaynaklar yetişkinler için ayrı bir değerlendirme ya da tedavi önerisi içermez.
Çocuklarda içe basma ameliyatı ne zaman düşünülür?
Ameliyat, başka bir hastalığı olmayan çocuklarda çok nadiren gerekir; dönüklük ortaokul yıllarında da sürüyor ve takılıp düşmeye ya da yürüme sorununa yol açıyorsa düşünülebilir [2].
AAOS'a göre ameliyat, kaval kemiği için en az 8–10 yaşında olan ve belirgin yürüme sorununa yol açan ağır dönüklüğü bulunan çocukta yapılabilir; uyluk kemiği için çocuk 9–10 yaşından büyük olmadıkça ve takılıp düşmeye, yürüyüş bozukluğuna yol açan ağır bir şekil bozukluğu bulunmadıkça genellikle düşünülmez [1]. Ameliyatta kemik kesilir ve döndürülerek doğru hizaya getirilir [1][4]. Serebral palsi gibi sinir ve kas hastalığı olan çocuklarda ameliyat gereksinimi daha olasıdır [4].
Beklemeden başvurmanız gerekenler
İçe basma çoğu zaman büyümenin olağan bir evresidir; ancak şu durumlarda beklemeden hekime başvurun [1][2][3]:
- Ağrı, şişlik ya da topallama varsa
- İçe basma yalnızca tek bacaktaysa
- Giderek artıyor ya da yürüyüş kötüleşiyorsa
- Ana sınıfı çağına (ilkokuldan önceki yıl) gelindiğinde düzelme yoksa
- 8 yaşından sonra ya da ergenlikte aniden ortaya çıktıysa
- Yürüme ve diğer gelişim basamakları geciktiyse
- Kalçada sertlik varsa ya da bebekte ayak elle düzeltilemeyecek kadar sertse
- Sporu ya da günlük etkinlikleri engelliyorsa
Sık sorulan sorular
- Çocuklarda içe basma kendiliğinden düzelir mi?
- Çoğu çocukta evet: 8 yaşından küçük çocukların büyük çoğunluğunda alçı, cihaz ya da ameliyat gerekmeden kendiliğinden düzelir [1]. Düzelme büyümeyle birlikte, yıllar içinde olur [2].
- İçe basma için tabanlık ya da içe basmayı engelleyen ayakkabı almalı mıyım?
- Kemik dönüklüğüne bağlı olağan içe basmada kaynaklar bunu önermez: özel ayakkabı ve cihazlar düzelmeyi hızlandırmaz [1][2], tabanlık ve ortezin kanıtlanmış bir etkisi yoktur [3]. Küçük ve kısa süreli bir çalışmada tabanlıkla ayak açısında değişiklik ölçülmüş, ancak yazarlar daha büyük çalışmalar gerektiğini belirtmiştir [7].
- Çocuklarda içe basma egzersizleri işe yarar mı?
- AAOS, egzersiz programlarının yardımcı olmadığını bildirir [1]. Derlemelere göre de egzersizin ve fizik tedavinin olağan içe basmada etkili olduğu kanıtlanmamıştır [3][6].
- İçe basma nasıl tedavi edilir?
- Olağan biçimlerinde yapılan, çocuğun büyümesini izlemektir [2][3]. Ağır ya da sert ayak kıvrıklığı olan bebekte alçı ya da özel ayakkabı, büyük çocukta süren ve yürümeyi bozan ağır dönüklükte ise nadiren ameliyat gündeme gelir [1].
- İçe basma ileride kireçlenme ya da başka bir sorun yapar mı?
- İçe basma tek başına ağrı yapmaz ve artrite yol açmaz [1]; çocukların çoğu diğer çocuklar gibi yürür, koşar ve spor yapar [2]. Uyluk kemiği dönüklüğü, özellikle kaval kemiğinin dışa dönüklüğüyle birlikteyse, diz ağrısıyla ilişkili bulunmuştur [4].
Bu yazı genel bir özettir; tanı ve tedavi kararı, sizi muayene eden hekimin değerlendirmesiyle verilir.
Kaynaklar
- Intoeing. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), n.d.. orthoinfo.org
- In-Toeing. Pediatric Orthopaedic Society of North America (POSNA OrthoKids), n.d.. orthokids.org
- Angular and Rotational Lower Limb Alignment Variations in Children: Practical Guidance for Paediatricians. Medicina (Vlaic J, et al.), 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Torsional Problems (POSNA Study Guide). Pediatric Orthopaedic Society of North America (POSNA), n.d.. posna.org
- Lower Extremity Abnormalities in Children. American Family Physician (Baird DC, et al.), 2025. aafp.org
- Pediatric orthopedic mythbusters: the truth about flexible flatfeet, tibial and femoral torsion, W-sitting, and idiopathic toe-walking. Current Opinion in Pediatrics (Honig EL, et al.), 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Effectiveness of gait plate insole and lateral sole wedged shoes on foot progression angle in children with in-toeing gait: A prospective randomized control trial. Gait & Posture (Parian S, et al.), 2024. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Bu yazı genel bilgi içindir; muayenenin ve görüntülemenin yerini tutmaz. Kendinize ait bir yakınmanız varsa hekime başvurun.